Skip to main content

Communication role on perception and beliefs of EU Citizens about Science

Article Category

Article available in the folowing languages:

Usprawnianie komunikacji naukowej w Europie

Z jakich źródeł informacji korzystają obywatele UE, by zapoznawać się z wynikami badań naukowych? Czy są godne zaufania?

Społeczeństwo

W internecie działa wiele portali, które oferują informacje. Skąd ludzie mogą wiedzieć, że stosowane przez nich źródła są wiarygodne i godne zaufania? Zespół finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu CONCISE zajmował się gromadzeniem danych jakościowych na podstawie konsultacji z Europejczykami oraz Europejkami na temat źródeł, z których czerpią informacje na tematy naukowe, a także wpływu tych informacji na ich przekonania, opinie i postrzeganie pewnych kwestii.

Omówienie konsultacji

W ramach projektu CONCISE odbyło się pięć sesji konsultacji w 2019 roku, w których wzięła udział setka uczestników z Hiszpanii, Włoch, Polski, Portugalii i Słowacji. Zadaniem uczestników było podanie źródeł informacji na temat źródeł, z których czerpią informacje naukowe. „Publiczne konsultacje społeczne były doskonałą okazją dla przedstawicieli różnych środowisk do spotkania się i wymiany poglądów na tematy związane z badaniem”, wyjaśnia Carolina Moreno-Castro, koordynatorka projektu CONCISE. Prace prowadzone w ramach projektu CONCISE koncentrowały się na czterech zagadnieniach naukowych, które budzą kontrowersje – szczepionkach, medycynie alternatywnej i suplementach, organizmach zmodyfikowanych genetycznie (GMO) i zmianie klimatu. Głównym celem była ocena, jaką wiarygodnością charakteryzują się ich źródła, w jaki sposób ludzie kształtują swoje opinie i podejmują decyzje na tematy związane z nauką, a także w jaki sposób społeczeństwo postrzega informacje naukowe publikowane w mediach oraz wydawane przez instytucje zajmujące się nauką.

Publikacje i wnioski z konsultacji

Konsorcjum projektu CONCISE zajęło się transkrypcją i analizą nagrań z konsultacji przy użyciu dwóch programów do analizy korpusów językowych (T-Lab i N-Vivo). Główne wyniki zostały przedstawione w czasie publicznego wydarzenia, które odbyło się w listopadzie 2020 roku, a na podstawie konsultacji powstało także kilka publikacji. Wyniki przeprowadzonych konsultacji wykazały, że poziomy zaufania różniły się w zależności od kraju i danej osoby. Uczestnicy zdawali się ufać oficjalnym źródłom i bliskim osobom, w tym krewnym, w kwestii informacji naukowych na tematy związane ze zdrowiem i środowiskiem. Niektórzy uczestnicy byli przekonani, że mają dużo informacji naukowych. Inni uważali, że ich wiedza w najważniejszych kwestiach jest niedostateczna, by mogli na jej podstawie podjąć decyzję „opartą na źródłach naukowych”. Uczestnicy nie ufali informacjom na temat szczepionek i GMO przekazywanym przez firmy. Instytucje publiczne (rządy, uniwersytety) i naukowców uczestnicy postrzegali jako wiarygodne źródła informacji. Niektórzy uważali jednak, że podmioty finansujące badania kierują się partykularnymi interesami. Media cyfrowe były postrzegane jako kanał oferujący mniej wiarygodne informacje naukowe. Format i kształt informacji zostały uznane za równie ważne jak treść przekazu – w niektórych przypadkach źródła oferujące słabiej zorganizowane informacje mogą być postrzegane jako mniej dokładne. Wielu uczestników podzieliło się swoimi strategiami weryfikacji informacji. Obejmowały oceny źródeł (kto jest autorem badania, kto je sfinansował itd.), a także ich weryfikację na podstawie osobistych kryteriów, takich jak własne doświadczenie i zdrowy rozsądek. Nie było znaczących różnic w odpowiedziach z poszczególnych krajów. Zespół projektu CONCISE przeanalizował wyniki badania biorąc pod uwagę różne konteksty krajowe. W Polsce i na Słowacji nie istniały kolektywy profesjonalnych popularyzatorów nauki. W Hiszpanii, we Włoszech i w Portugalii istniały stowarzyszenia i działali aktywiści zajmujący się zagadnieniem komunikacji naukowej.

Więcej szkoleń dla osób zajmujących się komunikacją naukową

We wszystkich krajach, także w tych, w których działają stowarzyszenia popularyzatorów nauki, obywatele byli żywo zainteresowani dodatkową wiedzą, umiejętnościami i szkoleniami dla dziennikarzy zajmujących się tematyką naukową. We wszystkich pięciu krajach obywatele domagali się, aby informacje naukowe były przekazywane w sposób oczywisty, przejrzysty i oficjalny, co wyeliminowałoby interesy firm finansujących badania. Wnioski wypływające z projektu CONCISE dotyczą także innych krajów europejskich i mogą przyczynić się do usprawnienia komunikacji naukowej. „Obywatele powinni zdobywać umiejętności w zakresie komunikacji naukowej w czasie studiów, niezależnie od ich kierunku, natomiast instytucje naukowe i publiczne powinny zatrudniać wyspecjalizowanych popularyzatorów nauki, których zadaniem będzie rozpowszechnianie i przekazywanie informacji naukowych”, podsumowuje Moreno-Castro.

Słowa kluczowe

CONCISE, nauka, obywatele, informacje, konsultacje, komunikacja naukowa

Znajdź inne artykuły w tej samej dziedzinie zastosowania