Wspólnotowy Serwis Informacyjny Badan i Rozwoju - CORDIS

H2020

CLIMCONFLICT — Wynik w skrócie

Project ID: 709185
Źródło dofinansowania: H2020-EU.1.3.2.
Kraj: Irlandia
Dziedzina: Społeczeństwo

Sprawdzanie, czy warunki środowiskowe mogą prowadzić do przemocy

Ograniczony dostęp do zasobów spowodowany wywołanymi przez człowieka zmianami klimatycznymi jest przez wielu uważany za krytyczny problem pod względem bezpieczeństwa. Zrozumienie, czy i w jaki sposób, wzorce pogodowe wpływały na konflikty w przeszłości, może pomóc rzucić światło na przyszłe punkty zapalne.
Sprawdzanie, czy warunki środowiskowe mogą prowadzić do przemocy
Dowody na to, że nierówności w zasobach naturalnych mogą powodować napięcia społeczne, co może skutkować wybuchem konfliktu, już istnieją. Ale jakkolwiek logiczne jest takie połączenie, propozycja powiązań między klimatem i konfliktem jest kontrowersyjna.

Zespół projektu CLIMCONFLICT analizował, w jakim stopniu ekstremalne warunki pogodowe wpływały na strategie przetrwania w średniowiecznym społeczeństwie oraz na produkcję żywności i bezpieczeństwo. „Stopień, w jakim warunki klimatyczne mogą wpływać na konflikt, pozostaje niedostatecznie zbadany”, mówi główny badacz, dr Francis Ludlow.

Aby zidentyfikować i scharakteryzować pełen zakres możliwych powiązań między klimatem i konfliktem, należy zestawić wiele parametrów klimatycznych z szerokim wachlarzem rodzajów konfliktów: dużych lub małych, zorganizowanych bądź spontanicznych. „Krytycznym wyzwaniem jest odkrycie złożonych szlaków łączących konflikt z klimatem, które leżą u podstaw zaobserwowanych korelacji, a także identyfikacja kontekstów społecznych i gospodarczych, które mogą zwiększyć wrażliwość na zmiany klimatyczne, podnosząc w ten sposób ryzyko przemocy i konfliktów”.

Złożona układanka

Stosując podejścia z dziedziny klimatologii historycznej, zespół projektu chciał odtworzyć przeszłe warunki klimatyczne poprzez wykorzystanie źródeł historycznych, a także zbadać wpływ tych warunków na społeczeństwo. W badaniach przeanalizowano pisemne dowody wpływu klimatycznego wybuchów wulkanicznych opisanych w średniowiecznych kronikach znanych jako „Roczniki irlandzkie”. Przeanalizowano także dowody na występowanie ekstremalnych warunków klimatycznych w przeszłości na podstawie badań pierścieni drzew. „Wykorzystaliśmy obiektyw historii do zbadania, w jaki sposób ludzkość oddziaływała na środowisko i ulegała jego wpływom”.

Dr Ludlow stwierdził, że​same Roczniki irlandzkie zawierają bezpośrednie stwierdzenia łączące warunki pogodowe z występowaniem przemocy i konfliktów. W 1465 r. doszło do wybuchu przemocy spowodowanego przynajmniej częściowo przez ograniczenie dostępności zasobów. Roczniki z Connacht opisują, że nadeszły: „wielkie mrozy i śnieg oraz burzliwa pogoda, tak że w ziemi nie rosło żadne ziele, a na drzewach nie pojawiały się żadne liście aż do święta św. Brendana [16 maja], ale każdy mężczyzna, który był silniejszy, siłą zabierał żywność od kapłana w kościele...”

Również w innych miejscach teksty wskazują na pewne powiązanie (np. między trudnymi warunkami pogodowymi a plądrowaniem kościołów w 1077 r.). Podobne przykłady dotyczą przypadków migracji wewnętrznych lub przemieszczania się ludności w średniowiecznej Irlandii, sugestywnie wiążąc je z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi i/lub głodem.

Obszerne informacje w Rocznikach irlandzkich o ekstremalnych opadach, temperaturach, sile wiatru i związanych z tym oddziaływaniach (niepokoje społeczne, niedobór żywności i głód, masowa śmiertelność) mogą zatem zostać dobrze wykorzystane. Mogą rzucić nieco światła na dynamikę społeczną, która leży u podstaw wszelkich obserwowanych powiązań między konfliktami a zjawiskami klimatycznymi. Ale pomimo ich mocnych stron, informacje w Rocznikach irlandzkich są niekompletne i mogą być uzupełnione danymi z archiwów historii naturalnej.

Odczyt danych z pierścienia

Wzrost dębów irlandzkich jest uzależniony od warunków pogodowych, w tym temperatury i opadów. Jednak w Irlandii są one zwykle najbardziej wrażliwe na opady wiosenne i letnie (a dokładniej na wilgotność gleby). Jeden szczególny okres badany w projekcie na podstawie szerokości pierścienia przypadał na lata 728 do 748 – zauważono, że w latach 737 i 738 nastąpił znaczny spadek wzrostu drzew. „Skala tego spadku była bardzo duża i rzadko spotykana w pozostałych okresach pierwszego tysiąclecia”, wyjaśnia dr Ludlow.

„Oprócz wniosków wyciągniętych z analizy pierścieni drzew potwierdzających znaczną suszę oraz częstych wzmianek o suszy w Rocznikach irlandzkich, nie ma konkretnych informacji o warunkach pogodowych w tych latach”.

Dr Ludlow prowadził badania w Wielkiej Brytanii, gdzie znalazł pisemne potwierdzenie dowodów zebranych z analizy dębów, czyli opis „Wielka susza, która uczyniła ziemię bezpłodną” w roku 737, autorstwa kontynuatora Historii kościelnej Bedy.

Roczniki irlandzkie mogą pomijać wzmianki o suszy, ale nie oznacza to, że milczą na temat tych lat. W Rocznikach Ulster liczba nazwanych osób (a zatem arystokratów), które poniosły śmierć w konfliktach od 728 do 748 r. jest ogólnie niska, z wyjątkiem gwałtownego wzrostu liczby nagłych zgonów w 738 r. Jak zauważa dr Ludlow, „jest to spójne z drugim z rzędu okresem wiosenno-letniej suszy, który zidentyfikowano dzięki niezależnym dowodom z analizy irlandzkich dębów”.

Obecne implikacje

Ustalenia te są zgodne z istniejącymi dowodami na występowanie powiązań pomiędzy niedoborem żywności związanym z pogodą a zwiększoną (w tym gwałtowną) konkurencją o brakujące zasoby w innych regionach i epokach. „Ale”, pyta dr Ludlow, „czy jest to tylko przypadkowy zbieg okoliczności? A nawet jeśli nie jest przypadkowy dla tej konkretnie historii, wciąż musimy wiedzieć, czy susze lub inne ekstremalne warunki pogodowe są systematycznie skorelowane z podwyższonym poziomem przemocy i częstszymi konfliktami w całej historii ludzkości.

Badacz uważa, że dalsza droga jest jasna: jeśli chcemy odpowiedzieć na takie pytania, musimy przeprowadzić porównania statystyczne w odniesieniu do wielu wydarzeń związanych z suszą; a także zbadać historyczny, społeczno-ekonomiczny, kulturowy i polityczny kontekst, aby zrozumieć mechanizmy, które mogą łączyć skrajne warunki klimatyczne z danym skutkiem społecznym. Jak mówi dr Ludlow: „musimy zrozumieć, dlaczego te wyniki mogą się zmieniać w czasie i przestrzeni, a także ustalić, jak przeszłe doświadczenia mogą być dla nas aktualne współcześnie”.

Słowa kluczowe

CLIMCONFLICT, zmiany klimatyczne, środowisko, niedobór zasobów, konflikt, punkty zapalne, skutki społeczne
Śledź nas na: RSS Facebook Twitter YouTube Zarządzany przez Urząd Publikacji UE W górę