Skip to main content
European Commission logo print header

Assessing the economic role of the founder crops prior to the emergence of agriculture

Article Category

Article available in the following languages:

Znaczenie gatunków założycielskich przed powstaniem rolnictwa

Badacze skupieni wokół finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu opracowali nową wiedzę na temat niektórych gatunków roślin wykorzystywanych przez pierwsze społeczności rolnicze zamieszkujące tereny południowo-zachodniej Azji.

Społeczeństwo icon Społeczeństwo

Mianem ośmiu upraw założycielskich określamy osiem gatunków roślin – pszenicę samopszę i płaskurkę, jęczmień, soczewicę, groch, ciecierzycę, wykę soczewicowatą oraz len.Dotychczas świat nauki uważał je za najwcześniejsze kultywary, czyli udomowione odmiany roślin, które zostały rozprzestrzenione na inne obszary przez wczesne społeczności rolnicze ery neolitu w południowo-zachodniej Azji, które z nich korzystały. Zespół finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu Founders realizowanego dzięki wsparciu działania „Maria Skłodowska-Curie” postawił sobie za cel ocenę roli, jaką odegrały gatunki założycielskie w czasie poprzedzającym okres rozwoju rolnictwa neolitycznego. „Postawiliśmy sobie za cel ocenę wzrostu znaczenia tych roślin w codziennej diecie ówczesnych ludzi oraz analizę procesu, w wyniku którego stały się dla nich podstawowymi pokarmami roślinnymi", wyjaśnia Amaia Arranz-Otaegui, stypendystka działania „Maria Skłodowska-Curie”. Aby tego dokonać, badacze zastosowali podejście wykraczające poza granice konwencjonalnych metod archeobotanicznych. Postanowili bowiem przyjrzeć się temu zagadnieniu przeprowadzając interdyscyplinarne analizy zwęglonych szczątków pożywienia, które przygotowywali i spożywali ostatni łowcy-zbieracze i pierwsi rolnicy. „Naszym celem było uzyskanie rewolucyjnych dowodów z pierwszej ręki, które miały pozwolić nam na ponowną analizę czynników, które wpłynęły na rozwój uprawy roślin oraz proces ich udomowienia w południowo-zachodniej Azji. Jednocześnie chcieliśmy także podkreślić znaczenie pozostałości żywności w archeologii”, wyjaśnia Arranz-Otaegui.

Okres neolitu i strategie przeżycia oparte na roślinach

Wszystkie dane oraz informacje zgromadzone w toku realizacji projektu pozostają przedmiotem trwających badań. „Już teraz możemy powiedzieć, że z dostępnych danych wynika, iż ostatnie społeczności myśliwsko-zbierackie i pierwsze społeczności rolnicze zamieszkujące tereny południowo-zachodniej Azji wykorzystywały szereg roślin, które nie należą do grupy gatunków założycielskich. Należały do nich między innymi odmiany z rodzin ciborowatych i kapustowatych”, zauważa Arranz-Otaegui. Ponadto zespołowi udało się znaleźć zboża takie jak pszenica czy jęczmień a także rośliny strączkowe takie jak soczewica, jednak najczęściej występowały one w okresie wczesnego neolitu. „Choć wciąż jesteśmy jeszcze na wstępnym etapie prac, wyniki naszych badań oraz analizy zgromadzonych do tej pory znalezisk archeobotanicznych pokazują, że łowcy-zbieracze żyjący w okresie epipaleolitu rzadko spożywali rośliny wymieniane wśród ośmiu gatunków założycielskich”, informuje Arranz-Otaegui. Zmiana nastąpiła w okresie neolitu, kiedy upowszechniło się spożycie zbóż i roślin strączkowych, choć na wczesnych etapach rozwoju rolnictwa tylko niektóre z gatunków założycielskich były eksploatowane z pewną regularnością. „W ramach prac stwierdziliśmy, że neolit był okresem dynamicznych zmian, w którym występowało wiele strategii przetrwania opartych na roślinach, które istniały równolegle z rolnictwem, a ówcześni ludzie spożywali rośliny należące do gatunków innych niż założycielskie”, potwierdza Arranz-Otaegui. Badacze stwierdzili także, że nowoczesne opisy ludzkich jadłospisów oraz rolnictwa zaburzyły nasze rozumienie początków tej praktyki w południowo-zachodniej Azji, kładąc zbyt duży nacisk na znaczenie konkretnych zbóż i roślin strączkowych, a zarazem pomijając wykorzystanie innych roślin jadalnych.

Jedzenie podstawą badań archeobotanicznych

Badania szczątków pokarmowych w archeologii stanowią względną rzadkość. „Tego rodzaju amorficzne pozostałości nie były dotychczas systematycznie katalogowane i analizowane. Projekty takie jak nasz mogą doprowadzić do rozwoju dziedziny archeologii poprzez koncentrację na badaniach szczątków żywności w ramach analiz archeobotanicznych oraz zaprezentowanie ich jako potencjalnego źródła podstawowych dowodów empirycznych na temat prehistorycznych praktyk przygotowywania i spożywania pokarmów roślinnych”, zauważa Arranz-Otaegui. W przyszłości prace związane z projektem mogą pozwolić na odkrywanie powiązań między historycznymi i współczesnymi kulturami żywieniowymi. „Analiza archeologicznych szczątków żywności może wskazać nam źródło pochodzenia niektórych produktów spożywczych, które uważamy za kluczowe w naszym życiu, a także dostarczyć cennych informacji na potrzeby trwających debat dotyczących rozwoju ludzkiej diety, strategii przeżycia oraz kuchni”, podsumowuje Arranz-Otaegui.

Słowa kluczowe

Founders, gatunki założycielskie, południowo-zachodnia Azja, rolnictwo, szczątki żywności, spożycie roślin, udomowienie roślin

Znajdź inne artykuły w tej samej dziedzinie zastosowania