Skip to main content

Small scale farmers’ sustainable adaptation strategies to climate change based on ecosystem services

Article Category

Article available in the folowing languages:

Jak drobni rolnicy dostosowują się do zmieniającego się klimatu

Rolnicy prowadzący działalność na małą skalę w Afryce Subsaharyjskiej dotkliwie odczuwają skutki zmian klimatu na świecie. Istnieje zatem pilna potrzeba znalezienia strategii zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich, które zwiększą ich zdolność przystosowywania się do zmieniających się warunków.

Zmiana klimatu i środowisko
Żywność i zasoby naturalne

W ramach finansowanego ze środków UE projektu ADAFARM przeanalizowano możliwości zrównoważonego przystosowania się do zmian klimatu przez drobnych rolników w położonym w południowo-wschodniej Afryce Mozambiku. Badania w ramach projektu przeprowadzono dzięki wsparciu z działania „Maria Skłodowska-Curie”. „Skupiliśmy się na roli odgrywanej przez oficjalne i nieoficjalne instytucje oraz kluczowych czynnikach, takich jak ubóstwo i płeć”, tłumaczy Pedro Zorrilla Miras, stypendysta działania. W początkowych pracach prowadzonych w ramach projektu koncentrowano się na okresach klęski głodu spowodowanych zagrożeniami klimatycznymi, którymi dotknięte były społeczności wiejskie z odległych obszarów. „Naszym celem było określenie znaczenia ekosystemów w strategii postępowania w takich sytuacjach oraz zidentyfikowanie różnych możliwości dostępnych dla rolników w zależności od stopnia zalesienia zamieszkiwanych przez nich obszarów”, wyjaśnia Zorrilla Miras. Drugim etapem było badanie, w jaki sposób rząd i organizacje pozarządowe Mozambiku mogą poprawić komunikację z rolnikami i jak skuteczniej docierać z informacjami do społeczności wiejskich. „Szczegółowo przeanalizowaliśmy, jaki dostęp do informacji mają drobni rolnicy i jak wygląda wymiana wiadomości, by móc poprawić komunikację i umożliwić im odpowiednie przystosowanie się do zmian klimatu”, mówi Zorrilla Miras.

Przyczyny występowania okresów głodu

Badania dotyczące okresów klęski głodu dotykających małe społeczności wiejskie wykazały, że ponad 80 % przypadków wynika z zagrożeń klimatycznych, takich jak susze i powodzie, a innymi czynnikami są niedobór gruntów, brak środków produkcji rolnej i inwazje szkodników. Zorrilla Miras komentuje: „Najbardziej narażone są gospodarstwa domowe prowadzone przez kobiety. Inne czynniki to ograniczony dostęp do usług medycznych i informacji, a także posiadanie niewielkich oszczędności”. Głodujący najczęściej zwracali się o pomoc do rodziny lub przyjaciół, jedli nasiona przeznaczone na następny okres wegetacyjny, podejmowali nieoficjalne zatrudnienie lub czerpali pożywienie z lasów. Stwierdzono również, że dostęp do rynku lokalnego wpływa na zwiększenie wykorzystania zasobów naturalnych.

Dostęp do informacji

Po analizie drugiego zbioru wyników, które dotyczyły dostępu do źródeł informacji związanych z rolnictwem, wywnioskowano istnienie znacznych różnic pomiędzy regionami. Jak mówi Zorrilla Miras: „Na obszarach wiejskich oddalonych od stolicy kraju, w których wskaźniki ubóstwa są wyższe, dostęp do informacji jest bardzo ograniczony i nieciągły”. Przełomowym rozwiązaniem może okazać się wykorzystanie małych paneli fotowoltaicznych przez drobnych rolników wiejskich w Mozambiku. „Dzięki temu będzie można swobodnie korzystać z telefonów komórkowych i smartfonów, a lokalny przepływ informacji się poprawi, co z kolei przełoży się na duże zmiany technologiczne i społeczne”, mówi Zorrilla Miras. Z badań wynika również, że istotną rolę w wykorzystywaniu źródeł informacji odgrywa płeć. Kobiety w większym stopniu polegają na ustnej, bezpośredniej i nieformalnej komunikacji wewnętrznej w społecznościach, mężczyźni natomiast częściej słuchają radia i używają telefonów. Wskaźnik niepiśmienności, stanowiący poważną barierę w dostępie do nowych informacji, jest wyższy wśród kobiet niż wśród mężczyzn. Badacze z projektu ADAFARM stwierdzili, że upowszechnianie wiedzy o rolnictwie przez pracowników rządowych będących w bezpośrednim kontakcie ze społecznościami wiejskimi byłoby najlepszą metodą dzielenia się informacjami z rolnikami. „Niełatwo wprowadzić takie rozwiązanie ze względu na ograniczone zasoby państwa”, dodaje Zorrilla Miras. „Idealnie byłoby, gdyby udało się wspierać podmioty i działania związane nie tylko z rolnictwem, ale także z poprawą jakości życia społeczności, takie jak organizacje lokalne, zarządzanie zasobami naturalnymi itp.”. Wnioski te zostaną przekazane rządowi Mozambiku, organizacjom pozarządowym, uniwersytetom i innym podmiotom zajmującymi się tymi kwestiami w celu ukierunkowania i kształtowania ich strategii i opracowywanych przepisów. „Ostatecznie beneficjentami tych działań będą rolnicy na obszarach wiejskich i chronione ekosystemy”, podsumowuje Zorrilla Miras.

Słowa kluczowe

ADAFARM, rolnicy, Mozambik, społeczności wiejskie, głód, zmiana klimatu, płeć, ekosystemy, rozwiązania oparte na zasobach przyrody, panele fotowoltaiczne

Znajdź inne artykuły w tej samej dziedzinie zastosowania