Zastosowanie innowacji w celu zachowania barw dziedzictwa kulturowego
Muzea i eksperci zajmującym się dziedzictwem stoją przed podwójnym wyzwaniem. Potrzebują nie tylko niezawodnych metod naukowych do analizy i przewidywania zmian barw, ale także angażujących sposobów dzielenia się tą wiedzą ze zwiedzającymi. Rekonstrukcja, która wygląda przekonująco, nie wystarczy – musi być również przejrzysta pod względem dowodów, niepewności i interpretacji. „Barwa nie jest jedynie warstwą estetyczną”, mówi koordynatorka projektu PERCEIVE(odnośnik otworzy się w nowym oknie) Sofia Pescarin z Institute of Heritage Science of the National Research Council(odnośnik otworzy się w nowym oknie) (CNR ISPC) we Włoszech. „Ma znaczenie historyczne, symboliczne i emocjonalne. Kiedy barwy znikają lub zmieniają się, nasze rozumienie przeszłości zmienia się wraz z nimi. Może to prowadzić do zniekształceń interpretacyjnych – od utrwalonego przez długi czas mitu »białej starożytności« po trudności z określeniem, w jaki sposób delikatne obiekty można eksponować, nie przyspieszając ich degradacji”.
Nowe narzędzia i metody odzyskiwania barw
Projekt PERCEIVE powstał, aby sprostać tym wyzwaniom. Koordynowany przez CNR ISPC projekt połączył ośrodki badawcze, uniwersytety, muzea oraz partnerów z branży kreatywnej w celu zastosowania nowych narzędzi i metod rekonstrukcji barw przeszłości. Obejmowały one przetwarzanie oparte na sztucznej inteligencji (AI), renderowanie oparte na obrazie i wizualizację trójwymiarową (3D). „Prace koncentrowały się na pięciu rodzajach problemów lub scenariuszy związanych z dziedzictwem”, wyjaśnia Pescarin. „Były to: utracone barwy starożytnej rzeźby i architektury; zmiany kolorów na obrazach; blaknięcie historycznych tkanin; historyczna fotografia i film; oraz sztuka cyfrowa (tj. materiały, które powstały w formie cyfrowej). Takie podejście pozwoliło zespołowi przetestować swoje metody na zróżnicowanych materiałach, w różnych instytucjach i w zakresie złożonych problemów konserwatorskich”. W efekcie powstał szereg narzędzi i usług(odnośnik otworzy się w nowym oknie) przeznaczonych zarówno dla specjalistów, jak i szerszego grona odbiorców. Na przykład platforma PERCEIVE łączy narzędzia i usługi cyfrowe. Obejmują one nowe aplikacje, takie jak MuLaX do wielowarstwowej wizualizacji Web 3D oraz Light Damage Estimator do konserwacji prewencyjnej. Badacze udostępnili ponadto narzędzia opracowane w ramach projektu, przeznaczone do odtwarzania wczesnych fotografii barwnych (autochromów) oraz do symulacji i rekonstrukcji kolorów.
Doświadczenia multisensoryczne z myślą o odbiorcach
Wiele narzędzi i metod projektu zostało wykorzystanych do przygotowania publicznych wystaw. Wśród nich znalazła się instalacja „Perceive Isis' Colours”, przygotowana przez CNR oraz Narodowe Muzeum Archeologiczne w Neapolu (MANN). Zwiedzający mogli odkrywać barwy Świątyni Izydy w Pompejach poprzez wielozmysłowe doświadczenie łączące różne formy percepcji, w tym wizualizację 3D w ramach instalacji „The Gifts of Isis”, a także poznawać złożony proces analizy i rekonstrukcji kolorów dzięki ekspozycji „Echa straty”. Z kolei czasowa wystawa „Tiny Conservators” w Muzeum Muncha w Oslo angażowała rodziny za pomocą interaktywnych elementów opartych na mechanizmach gier, przybliżając wyzwania związane z ochroną i konserwacją dziedzictwa kulturowego. Natomiast wystawa „Fragile Colours” w Trondheim prezentowała problemy związane z konserwacją i restauracją autochromów, jednocześnie ukazując możliwości cyfrowych narzędzi wspomagających rekonstrukcję utraconych barw. „Zespół projektu PERCEIVE opracował zestaw narzędzi projektowych, aby pomóc muzeom, projektantom i edukatorom w tworzeniu pełnych znaczenia cyfrowych i hybrydowych doświadczeń”, dodaje Pescarin. „Zamiast traktować zwiedzających jako biernych widzów, badacze analizowali, w jaki sposób dziedzictwo cyfrowe może wspierać ochronę, autentyczność i uczestnictwo”.
Od teorii do rzeczywistej demonstracji
Dla Pescarin i jej zespołu kluczowym sukcesem projektu było wyjście poza teorię do rzeczywistej demonstracji. Podczas konferencji Digital Heritage 2025 w Sienie innowacja „Perceive Isis' Colours” otrzymała nagrodę za najlepszą wystawę w kategorii dziedzictwa cyfrowego. „Następnym krokiem jest wprowadzenie naszych metod do codziennej praktyki muzealnej i zawodowej”, zauważa Pescarin. „Uważamy, że wyniki projektu PERCEIVE mogą okazać się niezwykle użyteczne dla konserwatorów, projektantów wystaw, edukatorów, archiwistów cyfrowych i wielu innych podmiotów związanych z dziedzictwem kulturowym. Osiągnięcia projektu będą dalej rozwijane w ramach powiązanych badań europejskich, które opierają się na wynikach PERCEIVE, w tym w ramach projektu COLOURS”.