Sprawozdanie zaleca akademiom nauk zwiększenie wysiłków na rzecz uczestnictwa kobiet w działalności naukowej
W opinii zespołu ekspertów ustanowionego przez międzynarodową grupę akademii nauk, usytuowanie akademii nauk na szczycie piramidy ośrodków naukowych oznacza, że zajmują one optymalną pozycję do rozważenia kwestii zbyt niskiej reprezentacji kobiet w działalności naukowej. Od czasu, gdy kobiety zaczęły dążyć do uzyskania dostępu do formalnego wykształcenia w zakresie nauki i technologii (N+T) oraz podjęcia pracy w tej dziedzinie, upłynęło ponad sto lat. "Te dążenia oznaczały długą i trudną walkę i napotykały na opór, czasami jawny, chociaż często subtelny", wynika z przedstawionego przez zespół sprawozdania, opublikowanego przez międzynarodową radę akademii nauk (InterAcademy Council). Jak wynika ze sprawozdania, prawodawstwo krajowe, uniwersytety patrzące perspektywicznie oraz przedsiębiorstwa, jak również poszczególne kampanie odniosły pewien sukces w zwiększeniu liczby kobiet zajmujących się działalnością naukową, to jednak tego typu pojedyncze działania nie są w stanie zapewnić kobietom zrobienia kariery naukowej. "Istotnym zaniechaniem był brak bezwarunkowego zobowiązania ze strony obecnego establishmentu naukowo-technologicznego do ich równego traktowania. Bez tego wsparcia kobiety mogą osiągnąć jedynie określony pułap", zauważają autorzy sprawozdania. Z tego względu wywiera się nacisk na akademie nauk w celu podjęcia przez nie bardziej aktywnych działań na rzecz zwiększenia uczestnictwa kobiet w badaniach naukowych. Akademie reprezentują elitę naukowców i inżynierów i cieszą się powszechnym szacunkiem. Członkami akademii są również kierownicy uniwersytetów i instytutów badawczych; w wielu krajach pełnią oni ponadto rolę doradców rządowych. Podstawowym zaleceniem wydanym przez zespół jest wdrożenie "dobrej praktyki w zakresie zarządzania" w trzech głównych obszarach: - przyciągania kobiet i dziewcząt do nauki i technologii, wspierania ich w trakcie procesu kształcenia oraz ich zatrzymywania i awansowania w pracy; - pełnego włączenia kobiet w globalne wysiłki na rzecz rozwijania zdolności; - pełnego włączenia kobiet w wewnętrzne struktury organizacyjne akademii. W niektórych krajach udział kobiet wśród członków akademii wynosi poniżej pięciu procent. Zespół wzywa prezesów i rady akademii w tych krajach do podjęcia zdecydowanego zobowiązania na rzecz praktyki przyjmowania kobiet i umieszczenia w programie jako stałej pozycji kwestii związanych z płcią. Cel ten można osiągnąć przez ustanowienie zróżnicowanego komitetu, w skład którego wejdą członkowie akademii - zarówno mężczyźni, jak i kobiety. Kolejnym priorytetowym celem jest rozszerzenie grupy kobiet o odpowiednich kwalifikacjach, których kandydatury byłyby brane pod uwagę przy nominacji na członków akademii. W opinii zespołu akademie wspierające badania naukowe powinny ponadto zwrócić uwagę na ewentualne skutki projektów w zakresie związanym z kwestią płci. "Przykładowo: czy mężczyźni i kobiety zajmujący się badaniami naukowymi mają równy dostęp do dotacji? Czy prowadzący badania podjął próbę powołania zespołu o mieszanym składzie w przypadku, gdy płeć naukowca może mieć wpływ na wyniki badań? Czy sprawdzono wyniki pod kątem ich zróżnicowanego wpływu na mężczyzn i kobiety i czy nie opierają się na uprzedzeniach?" - takie pytania postawiono w sprawozdaniu. Zespół wezwał również akademie nauk do wykorzystania swoich wpływów w celu wywierania nacisku na rządy. Jak stwierdzono w sprawozdaniu, w prowadzonych dyskusjach akademie powinny opowiadać się za pełnym włączeniem kobiet w obszar N+T poprzez podejmowanie takich działań, jak wprowadzenie prawodawstwa wykluczającego dyskryminację, powołanie krajowego biura zajmującego się kwestiami uczestnictwa kobiet w N+T, reforma podręczników i innych materiałów szkoleniowych, jak również monitorowanie postępów osiąganych przez dziewczęta i kobiety. Eksperci podkreślili ponadto różnice w uczestnictwie kobiet w N+T obserwowane w krajach rozwiniętych i krajach rozwijających się: "Pomijanie kobiet jest wystarczająco znaczące w krajach zaawansowanych pod względem naukowym, ale stanowi poważne utrudnienie dla wzrostu gospodarczego krajów rozwijających się", czytamy w sprawozdaniu. Ponieważ dla zapewnienia zrównoważonego rozwoju kraje rozwijające się wymagają osiągnięcia masy krytycznej w odniesieniu do liczby naukowców i inżynierów, pominięcie połowy populacji hamuje wzrost i rozwój. Istnieją poza tym inne praktyczne powody przemawiające za obecnością kobiet w nauce. "Większe zróżnicowanie pracowników, stanowiące odbicie szerszego zakresu doświadczeń i poglądów, może wywierać bardzo korzystny wpływ zarówno na przedsięwzięcia z dziedziny N+T, jak i na całe społeczeństwo", zauważają autorzy sprawozdania. A ponadto istnieją jeszcze powody natury moralnej. W deklaracji wydanej po zakończeniu Czwartej Światowej Konferencji ds. Kobiet stwierdzono, że równość płci stanowi "niezbywalny, integralny i niepodzielny element praw człowieka i podstawowych wolności". Zespół zbadał przypadki kobiet, które osiągnęły sukces w dziedzinie N+T, w poszukiwaniu wspólnych cech. Po przestudiowaniu życiorysów i przeprowadzeniu wywiadów członkowie zespołu stwierdzili występowanie takich wspólnych czynników, jak: wczesne zafascynowanie nauką; niezależne myślenie; wczesne odrzucenie ograniczeń kulturowych nakładanych na dziewczęta i kobiety; wsparcie ze strony rodziców, szczególnie ojców; dobre wykształcenie, stosunkowo często pobierane w środowisku wyłącznie dla dziewcząt; posiadanie opiekuna naukowego; oddany i wspierający mąż; oraz dostęp do odpowiedniej opieki nad dziećmi. Aby większa liczba kobiet mogła dorównać w sukcesach tym, którym się powiodło, konieczne jest wprowadzenie zamierzonych zmian w strukturach instytucjonalnych globalnej społeczności reprezentującej naukę i technologie, i to od góry do dołu. "Akademie nauk mogą stanowić wzór oświeconego przywództwa i pomagać wszelkim innym organizacjom w jego przyjęciu", podsumowują autorzy sprawozdania.