Skip to main content

Article Category

Wywiad

Article available in the folowing languages:

"Zaufać młodym": kierownictwo ERC patrzy w przyszłość

W październiku 2002 r. na konferencji w Kopenhadze postawiono pytanie: "czy potrzebna nam jest Europejska Rada ds. Badań?" Odpowiedzią ze strony naukowców w całej UE było stanowcze TAK i teraz, niecałe cztery lata później, marzenie to jest bliskie realizacji. Inicjatorzy i o...

W październiku 2002 r. na konferencji w Kopenhadze postawiono pytanie: "czy potrzebna nam jest Europejska Rada ds. Badań?" Odpowiedzią ze strony naukowców w całej UE było stanowcze TAK i teraz, niecałe cztery lata później, marzenie to jest bliskie realizacji. Inicjatorzy i osoby zaangażowane w utworzenie ERC, przemawiając w wypełnionej sali konferencyjnej w czasie Otwartego Forum Euroscience (ESOF2006) w południowoniemieckim mieście Monachium, przedstawili swoje postępy na drodze do powołania tego niecierpliwie oczekiwanego organu i wyrazili swoje oczekiwania co do przyszłości. Fotis Kafatos jest przewodniczącym, a Helga Nowotny wiceprzewodniczącą Rady Naukowej - organu powołanego do opracowania i wdrożenia strategii naukowej ERC. Oboje mają znakomite kwalifikacje do wykonywania zadań związanych z tymi stanowiskami, ich życiorysy są imponujące według wszelkich standardów, każde z nich pracowało na prestiżowych uniwersytetach i instytucjach w krajach UE i poza nią. Profesor Kafatos jest byłym dyrektorem generalnym Europejskiego Laboratorium Biologii Molekularnej, a profesor Nowotny do niedawna była dyrektorem Europejskiego Naukowego Gremium Doradczego (EURAB). Działali oni również w transdyscyplinarnym ruchu naukowców, wywierających nacisk na polityków w celu zwiększenia nakładów na badania podstawowe, co ostatecznie doprowadziło do utworzenia ERC. A mimo to, rozmawiając się z nimi, od razu widać ich szczery entuzjazm dla projektu ERC, ich oczy nabierają blasku, kiedy mówią o swoich oczekiwaniach związanych z przyszłością ERC. Kiedy jedno porusza jakieś szczególnie ważne zagadnienie, drugie niezmiennie potakuje głową na znak aprobaty. Profesor Kafatos rozpoczął sesję wyjaśniając "kilka jasnych" zasad, leżących u podstaw strategii ERC, której realizację rozpoczęto na początku tego roku. Pierwsza zasada to "zaufać młodym"; w pierwszym roku ERC skupi się wyłącznie na wspieraniu młodych naukowców, którzy chcą zorganizować swoją własną grupę badawczą w Europie. Jak wykazała później profesor Nowotny, możliwość wczesnego uniezależnienia się w trakcie kariery zawodowej jest jednym z czynników przyciągających europejskich naukowców do USA. Druga zasada to "zaufać jednostkom": o ile współpraca jest kluczowym czynnikiem w pozostałych częściach programu ramowego, to w ramach ERC o fundusze będą się mogły ubiegać indywidualne zespoły. Ostatnia zasada to "zachowanie prostoty". Do starania się o dotacje ERC będą uprawnieni badacze z UE zajmujący się wszystkimi dziedzinami nauki, również naukami społecznymi i humanistycznymi. Jedynym kryterium jest doskonałość. Profesor Nowotny podkreśliła następnie wagę finansowania projektów, które są rzeczywiście zaangażowane w badania przekraczające granice wiedzy, zgłębiające granice między znanym a nieznanym. - Badania przekraczające granice wiedzy nie mogą być zaplanowane i są nieprzewidywalne - powiedziała. - Można powiedzieć, że coś pożytecznego z nich wyniknie, ale nie można powiedzieć kiedy lub co. Nawet jeżeli wynik okaże się negatywny, nadal jest przydatny. - Jeśli spadniesz z urwiska, przynajmniej reszta UE będzie wiedziała, że tam jest urwisko i będzie mogła go uniknąć - zauważyła. W perspektywie długoterminowej widzi ona rolę ERC jako katalizatora przyspieszającego rozwój badań interdyscyplinarnych w Europie. - Dyscypliny naukowe są tworem XIX wieku - stwierdziła, a następnie wskazała, że obecnie naukowcy znowu zaczynają ponownie odkrywać korzyści ze współpracy z kolegami reprezentującymi różne dziedziny wiedzy. - Odkrywamy, że na to samo zjawisko można patrzeć z różnych perspektyw, w tym z perspektyw innej dyscypliny naukowej, a to właśnie jest ekscytujące - wyjaśniła. - A więc przechodzimy od bardziej jednostronnego, fragmentarycznego sposobu prowadzenia badań naukowych do czegoś, co daje szerszy ogląd i pozwala dokonać większego kroku naprzód w rozumieniu zjawisk. Rada Naukowa stara się ułatwić ten proces przez swoje wielodyscyplinarne panele oceniające - grupy, które będą decydować, kto otrzyma pieniądze. Ogółem będzie 20 paneli, każdy składający się z 10 do 12 osób reprezentujących szeroki zakres nauk. W ubiegłym miesiącu Parlament Europejski przegłosował przeprowadzenie oceny ERC w 2008 r., zmierzające do zmiany jej struktury w celu nadania jej większej niezależności. Głosowanie to okazało się rozczarowaniem dla unijnego komisarza ds. nauki i badań naukowych Janeza Potočnika, który zdecydowanie opowiadał się za późniejszą oceną. Rozmawiając z reporterem CORDIS Wiadomości po sesji, profesor Nowotny i profesor Kafatos wyrazili swoje opinie na temat głosowania. - Nie sądzę, że może to być taka ocena, jakiej pragnęlibyśmy, a jaka może nastąpić dopiero po przedstawieniu pewnego dorobku i kiedy procesy dojrzeją na tyle, żeby można było zobaczyć możliwe opcje - skomentowała profesor Nowotny.- Jeśli Parlament chce, pokażemy, czego dokonaliśmy w ciągu ostatnich półtora - dwóch lat, ale nie może to być rzeczywista ocena, jakiej wszyscy pragniemy i potrzebujemy, a która powinna być przeprowadzona naprawdę w 2010 r. - dodała. Profesor Kafatos był równie stanowczy. - Na pewno będziemy przedstawiać Parlamentowi co roku szczegółowe sprawozdanie. Jeśli będą jakieś problemy, będziemy o nich mówić głośno i wyraźnie, a także prosić o zmiany, ale dopóki nie ma materiałów, mówienie o ocenie jest stratą czasu, zwłaszcza o ocenie, której rezultat jest z góry określony - powiedział. - Określanie z góry, jaki będzie wynik naszych prac, przyniosłoby wiele szkód dla tego, co staramy się robić, a przedwczesna ocena nie będzie w stanie niczego ocenić, bo nie będzie faktów. Celem ERC jest finansowanie badań podstawowych, które są ze swej natury ryzykowne, ponieważ ich wyniki nie są zagwarantowane. Czy Fotis Kafatos i Helga Nowotny wyrażają obawy, że niektórzy politycy mogą cały czas oczekiwać wyników? - Uważam, że musimy nadal wyjaśniać, czym są badania podstawowe i dlaczego ich potrzebujemy, tak politykom jak i opinii publicznej - odpowiedziała profesor Nowotny. - Politycy zaczęli rozumieć, że proces lizboński nie polega na wykorzystywaniu już uzyskanych wyników i znajdywaniu sposobów przekazania ich do przemysłu, ale chodzi o tworzenie wiedzy - dodał profesor Kafatos. Zauważył, że tylko w naukach przyrodniczych postępy w biologii molekularnej, inżynierii genetycznej, klonowaniu i określaniu sekwencji DNA pojawiły się jako część badań podstawowych, a w tamtym czasie nikt nie myślał o potencjalnych korzyściach z tych badań. I wtedy pojawił się problem HIV. Profesor Kafatos wyjaśnił, że bez narzędzi biologii molekularnej lekarze nie byliby w stanie korzystać z banków krwi, ponieważ ulegałyby one szybkiemu skażeniu. Dzięki badaniom podstawowym lekarze byli w stanie wykryć obecność wirusa. Rada jest również zajęta wyborem sekretarza generalnego, który ma nadzorować bieżące zarządzanie ERC. Ostateczny termin wyznaczono na koniec maja i spośród około 20 zgłoszeń i nominacji, które wpłynęły, do rozmowy kwalifikacyjnej wybrano czterech kandydatów. Nominacja zostanie prawdopodobnie ogłoszona do połowy września. I chociaż pierwsza tura dotacji przeznaczona jest wyłącznie dla młodych badaczy, naukowcy z większym doświadczeniem z zadowoleniem przyjmą wiadomość, że na następny rok przewidziano dotację dla naukowców o ustalonej renomie. Profesor Nowotny podkreśliła jednak konkurencyjny charakter dotacji, mówiąc, że z powodu niewielkiej puli pieniędzy, będzie tylko mała liczba dotacji dostępnych jedynie dla najlepszych. Pod koniec sesji wielu uczestników podeszło do profesora Kafatosa i profesor Nowotny, żeby z nimi porozmawiać. Niektórzy mieli konkretne pytania lub komentarze, inni chcieli po prostu wyrazić im uznanie za dotychczasową pracę i życzyć im wszystkiego najlepszego na przyszłość. Helga Nowotny wyjaśniła reporterowi CORDIS Wiadomości, że taka reakcja jest całkiem normalna i powiedziała, że cieszy się z uwag, zwłaszcza ze strony młodszych naukowców. - Zachęcam ich do zaglądania na naszą stronę internetową i pisania do nas, ponieważ mogą być sytuacje, kiedy młoda osoba doświadcza czegoś, co rodzi pytania, o których nie pomyśleliśmy. Profesor Kafatos powiedział, że celem ERC jest stymulowanie badań, które oddalają granice nieznanego i że efekty działania ERC powinny być takie, żeby granica ta była znacznie dalej niż jest obecnie. Pod przewodnictwem swojej mocno zaangażowanej Rady Naukowej powinna ona oczywiście osiągnąć te cele.

Powiązane artykuły

Kształtowanie polityki i wytyczne

2 Maja 2006