Analiza stanu i perspektyw europejskich badań nad energią
Według autorów raportu niedawno opublikowanego przez Komisję Europejską Europa inwestuje w badania i rozwój (B+R) nowych technologii energetycznych więcej niż jej konkurenci, ale badania te nie są właściwie skoordynowane i ukierunkowane. Dokument "Stan i perspektywy europejskich badań nad energią" ("The state and prospects of European energy research") porównuje pakiet badań nad energią niejądrową, prowadzonych przez UE i kilka dużych państw członkowskich z badaniami realizowanymi przez głównych konkurentów Europy: Japonię i USA. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że Europa przewodzi badaniom nad nowymi technologiami energetycznymi. Według autorów analizy Europa w sumie inwestuje więcej funduszy publicznych na badania nad energią, w szczególności wiatrową, badania nad ogniwami paliwowymi i wodorem, wychwytywaniem i składowaniem związków węgla oraz skoncentrowaną słoneczną energią cieplną. Ogółem w Europie wydaje się rocznie 332 miliony euro na badania nad energiami odnawialnymi w porównaniu z sumą 192 milionów euro inwestowaną w Japonii i 144 milionów euro w USA. Jednak pieniądze to nie wszystko. Autorzy analizy dokonują również przeglądu dziedzin zawartych w poszczególnych portfelach projektów B+R. Jedną z podstawowych cech charakterystycznych portfeli projektów japońskich i amerykańskich jest tendencja do wyznaczania wyraźnego, konkretnego zbioru celów. Dobry przykład stanowi wodór i ogniwa paliwowe, dla których zarówno w planach japońskich, jak i amerykańskich wyznaczono konkretne cele dotyczące komercjalizacji i obniżki kosztów. Dla porównania, autorzy analizy zauważają, że cele unijnego programu badawczego są zwykle bardziej ogólne. Można to tłumaczyć faktem, że pakiet projektów badawczo-rozwojowych formułujący europejskie cele badawcze UE musi uwzględniać różne priorytety i cele interesariuszy. Aby ułatwić osiągnięcie porozumienia cele wyznaczane są na poziomie ogólnym. Autorzy analizy przekonują, że może to być korzystne dla bardzo wczesnych etapów badań na technologią. Początkowo sensowne jest wyznaczanie celów badawczych o szerokim zakresie, unikanie faworyzowania technologii na podstawie pierwszych oznak potencjalnych możliwości. Oznacza to, że projekty unijne zwykle tworzą środowisko sprzyjające wspieraniu wielu różnych pomysłów i budowaniu rzeczywiście szerokich fundamentów dla przyszłych badań. Jednak autorzy analizy stwierdzają, że portfel projektów o bardziej uogólnionej strukturze powoduje, że ramy badawcze UE nie zapewniają możliwości łatwego przeglądu projektów, utrudniając ocenę postępu różnych ramowych programów badawczych i podjęcie działań naprawczych w celu dostosowania projektów do początkowych celów. Na późniejszych etapach rozwoju technologii staje się to poważnym problemem, kiedy to bardziej racjonalne z punktu widzenia ekonomicznego byłoby skoncentrowanie się na kilku obiecujących technologiach, a nie rozpraszanie wysiłków w szerokim spektrum rozwiązań. W analizie sugeruje się, że Europa mogłaby pomyśleć o uwzględnieniu w swoim programie badawczym niektórych cech metody amerykańskiej i japońskiej. Szczególnie zaleca się stworzenie bardziej bezpośredniego powiązania między celami z zakresu energetyki, klimatu i konkurencji a badaniami i rozwojem, zdefiniowanie precyzyjnych kroków niezbędnych do dokonania transferu technologii, wyznaczane między innymi terminami, poziomem kosztów oraz wydajnością techniczną, a także zintensyfikowane, stałe monitorowanie i ocena postępów umożliwiające w razie potrzeby modyfikację pakietu badań. Autorzy analizy nawołują również do lepszej harmonizacji priorytetów badawczych UE i państw członkowskich. Choć kilka krajów znajduje się w czołówce pod względem badań nad nowymi technologiami energetycznymi, działaniom wielu państw członkowskich brak ukierunkowania i powiązania z przedsięwzięciami realizowanymi na poziomie UE. Takim przykładem jest dziedzina bioenergii. Oprócz niewielkiej liczby państw członkowskich (Szwecja, Łotwa i Finlandia) działających aktywnie, wykorzystanie technologii, jak również dalsze badania w tej dziedzinie, są nadal rzadkością w większości krajów europejskich - zauważają autorzy analizy. Skoordynowane działania zostały zapoczątkowane w szóstym programie ramowym (6. PR) w celu powiązania krajowych programów na rzecz badań nad bioenergią poprzez ustanowienie inicjatywy ERANET dla bioenergii. Oczekuje się, że poprzez współpracę krajowe programy dadzą wyniki wysokiej jakości, zaś poprzez koordynację wspierana będzie wymiana informacji i uniknie się powielenia działań. Istnieje dalsza potrzeba podejmowania wspólnych działań między UE a państwami członkowskimi - przekonują autorzy dokumentu. Priorytety powinny wspierać transfer istniejącej wiedzy i dojrzałych technologii w Europie w celu zapewnienia dalszego rozwoju technologii oraz wypracowania wspólnego poglądu na rolę, jaką te nowe technologie powinny pełnić w przyszłym europejskim systemie energetycznym. Wypracowanie wspólnego poglądu musi uwzględniać zróżnicowane warunki panujące w poszczególnych regionach Europy, jak również szczególne możliwości wykorzystania tego rodzaju energii. Za to odpowiadają wspólnie państwa członkowskie i UE - piszą autorzy analizy. W przeciwnym razie istniałyby obawy, że niektóre regiony Europy nie skorzystają z dodatkowych możliwości społeczno-ekonomicznych, jakie można zyskać dzięki tym technologiom. Autorzy analizy przewidują, że w przypadku intensywnego wykorzystania bioenergii nastąpi przyspieszony rozwój gospodarczy regionów i powstaną nowe miejsca pracy.