Badanie ujawnia sekret lepkich białek występujących w poważnej postaci malarii
Badanie szwedzkich i ugandyjskich naukowców rzuciło nowe światło na to, w jaki sposób "lepkie" białka wytwarzane przez pasożyty malarii powodują szczególnie ciężkie zachorowania na tę chorobę. Wyniki badań częściowo finansowanych przez Unię Europejską opublikowano w internetowym wydaniu czasopisma "Proceedings of the National Academy of Sciences" (PNAS). Malarię wywołuje pasożyt o nazwie Plasmodium falciparum, przenoszony przez komary. Pasożyty krótki czas przebywają w wątrobie ludzkiego nosiciela, a następnie docierają do krwiobiegu, gdzie zakażają czerwone krwinki. Tam wytwarzają białko o nazwie PfEMP1 (białko błon erytrocytów P. falciparum-1), które wysuwa się z krwinki i może wiązać się z receptorami innych krwinek i ścian naczyń krwionośnych. Białka te działają więc jak klej, powodując przyklejanie się krwinek do siebie i do ścian naczyń krwionośnych. Ciężka postać malarii występuje, kiedy duże ilości naczyń krwionośnych zlepiają się w ten sposób i tamują przepływ krwi do ważnych organów, takich jak mózg i płuca. Do objawów poważnej malarii należy anemia, problemy z oddychaniem i encefalopatia. Według profesora Matsa Wahlgrena z Instytutu Karolinska, który kierował badaniem, średnio około 10 procent spośród ludzi chorujących na malarię zapada na poważną odmianę tej choroby, choć ta liczba jest wyższa w niektórych grupach, w tym w przypadku młodych dzieci. Światowa Organizacja Zdrowia twierdzi, że co 30 sekund malaria zabija jedno dziecko. W swoim najnowszym badaniu naukowcy przeanalizowali "lepkie" białko PfEMP1 wytwarzane przez pasożyty pobrane od młodych ugandyjskich dzieci cierpiących na malarię, w tym niektórych mających ciężką postać tej choroby. Naukowcy zdołali zidentyfikować te części białek, które sprawiają, że silniej łączą się z receptorami naczyń krwionośnych, czyniąc białko znacznie bardziej "lepkim". Ponadto te "lepkie" części białek występowały częściej w białkach wytwarzanych przez pasożyty pobrane od dzieci cierpiących na poważną malarię. Teraz naukowcy stosują tę nowo zdobytą wiedzę do opracowania szczepionki przeciwko tej chorobie. - Nie ma jeszcze szczepionek, które mogą zapobiec rozwojowi malarii i wyleczyć poważnie chorą osobę - powiedział profesor Wahlgren. - Teraz odkryliśmy strukturę, która może być wykorzystana w szczepionkach mogących prawdopodobnie pomóc tym ludziom. Zespół profesora Wahlgrena opracował już prototyp szczepionki, który imituje najbardziej lepką postać białka PfEMP1. Testy na zwierzętach wykazały jego efektywność w zapobieganiu powstawania "lepkości" czerwonych krwinek, co wywołuje objawy typowe dla poważnej postaci malarii. Unijne środki finansowe na to badanie pochodziły z projektu BioMalPar ("Biologia i patologia pasożytów malarii"), finansowanego w ramach obszaru tematycznego "Nauki przyrodnicze, genomika i biotechnologia dla zdrowia" w szóstym programie ramowym. W ubiegłym roku zespół profesora Wahlgrena ogłosił wynalezienie nowego potencjalnego leku o nazwie dGAG (depolimeryzowany glikozaminoglikan) na poważną odmianę malarii. Badania na szczurach i naczelnych wykazały, że dGAG jest skuteczny zarówno w zapobieganiu powstawania "lepkości" czerwonych krwinek, jak i powodowaniu rozpadu już powstałych skupisk krwinek. Obecnie profesor Wahlgren nadal pracuje nad tym lekiem ze szwedzką firmą farmaceutyczną Dilafor. Profesor Wahlgren powiedział serwisowi CORDIS Wiadomości, że mają nadzieję, iż w końcu możliwe będzie przeprowadzenie badań na ludziach.
Kraje
Szwecja, Uganda