Skip to main content

Article Category

Article available in the folowing languages:

Wybory polityczne w Europie – od czasów powojennych do okresu pandemii

Wybory polityczne mają kluczowe znaczenie dla demokracji – to właśnie one wyróżniają ten system na tle innych ustrojów politycznych. Zespół finansowanego przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych projektu EUDEMOS zajmował się badaniami nad zmianami charakteru wyborów politycznych w Europie na przestrzeni lat, od pierwszych dni po II wojnie światowej do czasów współczesnych. Dzięki przeprowadzonym badaniom możemy przyjrzeć się bliżej kwestii zaangażowania obywateli w Europie i rezultatom ich wyborów.

Społeczeństwo

Ostatnie dwudziestolecie przyniosło rosnące rozdrobnienie i polaryzację społeczeństwa, wzrost niezadowolenia z demokracji oraz rozkwit partii politycznych kwestionujących – w niektórych krajach skutecznie – ustalony ład i porządek. „Podobnie jak nowatorskie przedsiębiorstwa, tego rodzaju partie polityczne rzucają wyzwanie uznanym ugrupowaniom, starając się walczyć z ich dominacją poprzez proponowanie nowych polityk i zasad”, twierdzi Sara Hobolt, profesorka nauk politycznych w London School of Economics (LSE). „W ramach projektu EUDEMOS wykazaliśmy, że systemy partyjne w Europie ulegają zmianom, co przekłada się w ważny sposób na wybory, jakich mogą dokonywać obywatele w ramach systemu demokratycznego”.

Paradoks wyboru politycznego

Od pewnego czasu Europejczycy mogą wybierać spośród szerokiego wachlarza partii politycznych działających w poszczególnych krajach – przyczyną tego stanu rzeczy jest spadek znaczenia największych ugrupowań. Za przykład tych zmian mogą posłużyć Niemcy, gdzie w ciągu ostatnich 15 lat dominacja czterech „tradycyjnych” partii została przełamana dzięki dołączeniu do ich grona radykalnych lewicowców z Die Linke oraz skrajnych prawicowców należących do ugrupowania Alternative für Deutschland (AfD), które stało się trzecią siłą w Bundestagu. „Dodatkowo jesteśmy świadkami wzrostu liczby i różnorodności spraw, które poruszają społeczeństwo – obecnie są to na przykład imigracja i ochrona środowiska”, dodaje Hobolt. „Tego rodzaju kwestie stanowią kluczowy element debaty publicznej w większości krajów europejskich. Co więcej, obywatele mają również o wiele więcej możliwości wypowiedzenia się i wyrażenia swojej opinii, między innymi w referendach. Z kolei nowe partie zwykle doskonale radzą sobie z wykorzystywaniem tych problemów w celu osiągnięcia sukcesu wyborczego”. Hobolt zwraca również uwagę na fakt, że wybór polityczny staje się coraz bardziej ograniczony wraz z rosnącą współzależnością państw. „Integracja otworzyła przed obywatelami więcej możliwości uczestnictwa w demokracji, na przykład w ramach wyborów do Parlamentu Europejskiego. Jednocześnie jednak doprowadziła również do sytuacji, w której rządy państw europejskich działają w ramach dyktatu integracji europejskiej, ograniczającego możliwości oferowane obywatelom oraz możliwe do wykorzystania instrumenty polityczne”, dodaje.

Wybór polityczny a pandemia

Badacze skupieni wokół projektu EUDEMOS dostrzegli, że wyborcy w Europie coraz częściej przypominają krytycznych konsumentów niż partyjnych lojalistów. „Zrozumienie zmian politycznych oznacza dostrzeżenie tego, że partie coraz częściej działają jak firmy, a także postępującego urynkowienia sfery polityki”, dodaje Hobolt. „Z tych spostrzeżeń wypływają również pewne interesujące wnioski na temat wyborów politycznych i trwającego kryzysu związanego z pandemią COVID-19”. Kiedy w marcu 2020 roku pierwsza fala pandemii ogarnęła Europę, partie głównego nurtu dostały możliwość zaprezentowania swoich kompetencji i doświadczenia w rządzeniu, co doprowadziło do wzrostu ich popularności wśród wyborców w perspektywie krótkoterminowej. „Na podstawie wstępnych analiz udało nam się dostrzec, że mieszkańcy Europy stanęli murem za przywódcami politycznymi i instytucjami, zapominając o nowych partiach populistycznych”, wyjaśnia Hobolt. „W czasie pandemii nowym partiom z trudem przychodziło zainteresowanie wyborców kwestiami takimi jak imigracja, ponieważ w tym okresie ci ostatni skupili się raczej na sprawnej reakcji na kryzys służby zdrowia – strach przed uchodźcami zastąpiła troska o liczbę dostępnych łóżek szpitalnych”. Możemy zadać sobie zatem pytanie czy pandemia będzie stanowiła koniec ruchów populistycznych, które zyskały popularność na przestrzeni ostatniego dziesięciolecia? „Nie jest to wcale pewne”, twierdzi Hobolt. „W wielu krajach Europy partie populistyczne stały się nieodłączną częścią politycznego krajobrazu. Wydaje się bardzo mało prawdopodobne, że nagle stracą one całą popularność, zwłaszcza w obliczu wywołanego przez pandemię globalnego kryzysu gospodarczego, który populiści mogą wykorzystać na własną korzyść. Wnioski wypływające z projektu EUDEMOS mówią, że nie powinniśmy jeszcze stawiać na nich krzyżyka”.

Wnioski i dalsze działania

Nie ma żadnej wątpliwości, że praca nad projektem EUDEMOS była dla Hobolt prawdziwą przyjemnością. „Praca nad tak ważnym projektem badawczym z wybitnymi młodymi naukowcami była dla mnie zaszczytem, zwłaszcza w czasie tak doniosłych wydarzeń jak Brexit, zwycięstwo Donalda Trumpa w wyborach prezydenckich czy obecny kryzys związany z COVID-19”, dodaje badaczka. Projekt EUDEMOS dobiegnie oficjalnie końca w styczniu 2021 roku, jednak zarówno Hobolt, jak jej zespół ani myślą o zakończeniu prac. Badaczka stwierdza: „Obecnie prowadzimy zakrojone na szeroką skalę eksperymenty badawcze, w ramach których sprawdzamy, czym kierują się wyborcy, kiedy mają do czynienia z pogarszającymi się standardami demokracji i nieliberalnymi politykami. W takich wypadkach mamy do czynienia z niezwykle ważną kwestią, jaką jest zapewnienie odporności demokracji nawet w krajach o długotrwałej tradycji demokratycznej – to zagadnienie również wpisuje się w kwestię wyboru politycznego. Zamierzam kontynuować pracę nad tymi zagadnieniami nawet po oficjalnym zakończeniu inicjatywy EUDEMOS”.

Słowa kluczowe

EUDEMOS, wybór polityczny, populizm, system polityczny, ustrój, nowe partie, imigracja, COVID-19, pandemia, UE, Europejska Rada ds. Badań Naukowych

Znajdź inne artykuły w tej samej dziedzinie zastosowania