Aktywizm sąsiedzki w dobie kryzysu mieszkaniowego
Kryzys finansowy z 2008 r. na nowo zdefiniował rynki mieszkaniowe w całej Europie, prowadząc do wysiedleń i licznych eksmisji. Do krajów, które dotknął najbardziej, należą Irlandia i Hiszpania. W samej Hiszpanii ponad 415 000 egzekucji z nieruchomości w latach 2008–2014 doprowadziło do ponad 244 000 eksmisji, zgodnie z danymi Consejo General del Poder Judicial(odnośnik otworzy się w nowym oknie) (Hiszpańskiej Rady Sądownictwa). Montserrat Emperador Badimon, główna badaczka projektu NOMAD-Outcome(odnośnik otworzy się w nowym oknie), podkreśla, że trend ten jest częścią większej zmiany: finansjalizacjii mieszkalnictwa. Domy zamiast być wyceniane przede wszystkim jako miejsca do życia, coraz częściej stawały się aktywami spekulacyjnymi. „Pogłębia to niepewność mieszkaniową szczególnie narażonych grup społecznych: rodzin o niskich dochodach, kobiet i mniejszości, ale także rodzin o średnich dochodach, które coraz częściej są wypierane ze swoich dzielnic” — wyjaśnia. W tym scenariuszu projekt NOMAD-Outcome, realizowany przy wsparciu programu działania „Maria Skłodowska-Curie”(odnośnik otworzy się w nowym oknie), miał na celu zbadanie wysiłków i wyników trzech różnych mobilizacji sąsiedzkich przeciwko wysiedleniom.
Siła sąsiedzkiego aktywizmu
Projekt skupił się na dzielnicach Parc-Extension w Montrealu, Poble Sec w Barcelonie i La Guillotière w Lyonie. We wszystkich trzech skoncentrowany jest ponadprzeciętny odsetek mieszkańców o niskich dochodach i imigrantów, a jednocześnie wszystkie są celem lukratywnych operacji na rynku nieruchomości, takich jak zwiększanie wartości mieszkań i podwyższanie czynszy. „Ta dynamika prowadzi do zastępowania słabszych najemców przez zamożniejszych mieszkańców” — mówi Emperador Badimon. W trzech dzielnicach mieszkańcy stojący w obliczu braku bezpieczeństwa mieszkaniowego zorganizowali własne ruchy lokalne, które rozwijały się w różny sposób w zależności od lokalnej sceny aktywistycznej oraz kontekstu politycznego i instytucjonalnego miasta. Poprzez badania terenowe, analizy i etnografię projekt NOMAD-Outcome ujawnił główną rolę, jaką odgrywają osiedlowe grupy mieszkaniowe w definiowaniu samego sąsiedztwa. „Poprzez walkę o sprawiedliwość mieszkaniową, zbiorowe działania wspierają zbiorowe tożsamości sąsiedzkie, wzmacniają przywiązanie mieszkańców do miejsc, w których mieszkają i stymulują poczucie solidarności” — podkreśla. Prace nad projektem wykazały również, że problemy mieszkaniowe są ściśle powiązane z innymi kwestiami społecznymi. Aktywizm sąsiedzki często idzie w parze z działaniami przeciwko dyskryminacji rasistowskiej i seksistowskiej. Wspólne doświadczenia związane z danym miejscem i fakt mieszkania blisko siebie tworzą wspólną płaszczyznę, która pomaga mieszkańcom budować szerokie, międzygrupowe koalicje.
Wymierne korzyści i długoterminowy wpływ
W trzech miastach aktywiści wywalczyli znaczące wyniki, takie jak ulepszone przepisy dotyczące najemców, zapobieganie spekulacjom i przypadki, w których zagrożeni mieszkańcy mogli pozostać w swoich domach. „Są to ważne wyniki, chociaż nie są strukturalne” — zauważa Emperador Badimon, ukazując skalę, w jakiej działają grupy sąsiedzkie. Jednak ich wpływ wykracza poza lokalne zwycięstwa. Uczestnictwo w szerszych kampaniach przyczynia się do potencjalnych zmian strukturalnych. Ich praca generuje również znaczące korzyści emocjonalne, a uczestnicy rozwijają „silne więzi emocjonalne z innymi i ze swoim lokalnym obszarem, a także poczucie zbiorowej skuteczności politycznej”. Projekt NOMAD-Outcome stworzył również archiwum historii mówionej, zawierające sfilmowane wywiady i pisemne zeznania dokumentujące historie walk sąsiedzkich. Zasoby te mają na celu wspieranie grup aktywistów i wszystkich zainteresowanych miejskimi ruchami społecznymi. Wychodząc poza spostrzeżenia projektu, badaczka oferuje jasne przesłanie dla europejskich miast: „W świecie nasilającej się turystyki, globalnej mobilności i inwestycji spekulacyjnych, kluczowe znaczenie ma przyjęcie środków, które ograniczyłyby spekulacyjne wykorzystanie mieszkań i zagwarantowały prymat ich wartości użytkowej”.
