Nauka porozumiewania się we właściwym języku - jak młode ptaki uczą się śpiewać?
Młode ptaki uczą się swoich piosenek poprzez naśladowanie otaczających je dojrzałych osobników - proces przypomina naukę języka przez dzieci. W przeciwieństwie do ludzi, ptaki śpiewające spędzają niewiele czasu pod opieką rodziców, a po tym okresie są wystawione na piosenki i inne dźwięki wydawane przez ptaki innych gatunków. Wyzwaniem dla młodego ptaka śpiewającego jest odróżnienie piosenek własnego gatunku od nieistotnych dźwięków otoczenia. „Sposób rozróżniania tych dźwięków jest bardzo słabo poznany, zwłaszcza w przypadku blisko spokrewnionych gatunków, które mogą mieć łudząco podobne piosenki. W takim przypadku naśladowanie śpiewu innych gatunków jest błędem, który grozi nieznalezieniem partnerki”, wyjaśnia David Wheatcroft, profesor nadzwyczajny zoologii na Uniwersytecie Sztokholmskim(odnośnik otworzy się w nowym oknie) i koordynator projektu SongNeuroGen. Niektóre dźwięki są nieistotne i w związku z tym ptaki się ich nie uczą, jednak lista tych dźwięków różni się w zależności od gatunku. Sekret polega na identyfikacji dźwięków, których muszą nasłuchiwać. Oczywistym wyjaśnieniem jest to, że ptaki śpiewające są dostrojone do własnego gatunku, co pomaga w unikaniu nauki niewłaściwych piosenek - podobne zjawisko zachodzi w przypadku ludzi, którzy mają trudności z zapamiętaniem nieznanych fonemów podczas nauki nowego języka. „Ta hipoteza nie została jednak nigdy sprawdzona w praktyce”, zauważa Wheatcroft. Problemem tym zajął się zespół projektu wspierany ze środków Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych(odnośnik otworzy się w nowym oknie).
Które nuty są zapamiętywane, a które ignorowane? Wnioski z badań tyrankowatych
Tyrankowate - rodzina ptaków badanych od dziesięcioleci w całej Europie, jest niezwykle wdzięcznym obiektem badań. Analizując ich zachowanie na wolności i w laboratorium, badacze mogą analizować możliwy wpływ środowiska na ich zachowanie, na przykład zmieniając piosenki słyszane przez młode osobniki. „Dwa badane przeze mnie gatunki, muchołówka białoszyja i muchołówka żałobna, współwystępują na części obszarów. Muchołówki żałobne czasami naśladują śpiew muchołówki białoszyjej. Umożliwia to określenie wpływu interakcji między gatunkami na uczenie się piosenek”, dodaje Wheatcroft. Wcześniej badacz wykazał, że pisklęta muchołówki żałobnej, w wieku zaledwie 12 dni chętniej reagują na piosenki własnego gatunku względem piosenek blisko spokrewnionego gatunku, jakim jest muchołówka białoszyja. Jednym z celów projektu było ustalenie sposobu i powodów wykształcania preferencji dla odgłosów specyficznych dla gatunku. W tym celu Wheatcroft nawiązał współpracę z pięcioma grupami badawczymi zajmującymi się badaniem muchołówki żałobnej w całej Europie, zwłaszcza w miejscach, gdzie ptaki te nie występują. Każda grupa określiła, czy pisklęta wykazują preferencję wobec piosenek własnego gatunku, innych gatunków bądź muchołówek białoszyich. Innym kluczowym celem badań było określenie względnego znaczenia genów i doświadczenia w odniesieniu do piosenek. Zespół wykorzystał dwie wzajemnie uzupełniające się metody. „Najpierw zbadaliśmy śpiew muchołówek żałobnych, które zostały przetransportowane jako zarodki i zapłodnione jaja z Niderlandów do Szwecji. Ponadto hodowaliśmy młode muchołówki żałobne w niewoli i pozwalaliśmy im słuchać piosenek własnego i obcych gatunków. „Jeśli geny (częściowo) wpływają na piosenki, ptaki przeniesione do innego środowiska powinny ćwierkać piosenki, które są pod pewnymi względami podobne do piosenek populacji źródłowej, a ptaki trzymane w niewoli powinny preferować naukę piosenek własnego gatunku”, wyjaśnia Wheatcroft.
Selektywne naśladowanie i rozpoznawanie piosenek przez pisklęta
W ramach porównania reakcji na piosenki innych gatunków(odnośnik otworzy się w nowym oknie) zespół projektu wykazał, że pisklęta muchołówki żałobnej w całej Europie rozpoznają śpiew muchołówki białoszyjej - dotyczy to nawet obszarów, w których oba te gatunki nie współwystępują. Dowodzi to, że rozróżnianie śpiewu nie rozwija się (przynajmniej nie głównie) z powodu konsekwencji nauki śpiewu niewłaściwego gatunku. Ponadto zespół wykazał, że pisklęta w wieku zaledwie 12 dni potrafią rozpoznawać piosenki zbliżone do śpiewu własnego gatuku. Prace zespołu dotyczące niderlandzkich ptaków przeniesionych do innego kraju(odnośnik otworzy się w nowym oknie) dowiodły, że naśladują szwedzkie piosenki, co wskazuje kluczową rolę doświadczenia w śpiewie ze względu na fakt, że ptaki słyszały wyłącznie szwedzkie piosenki. Jak zauważa Wheatcroft: „Ptaki mimo wszystko wybiórczo naśladują szwedzkie piosenki, które najbardziej przypominają piosenki holenderskie, których nigdy nie słyszały. Choć nie rozumiemy mechanizmu, dzięki któremu przeniesione ptaki mogą to robić, nasze prace nad reakcjami piskląt wykazały, że pisklęta muchołówki żałobnej rozpoznają śpiew własnego gatunku od bardzo wczesnego wieku”. Istotą tego odkrycia jest fakt, że istnieją różnice genetyczne między populacjami, które sprawiają, że ptaki chętnie uczą się lokalnych piosenek. „To niezwykłe, ponieważ same piosenki zmieniają się w czasie, podobnie jak ludzkie języki”, zauważa Wheatcroft.
