Jak ograniczenia środowiskowe wpływały na hodowlę zwierząt w czasach prehistorycznych?
Błyskawiczna zmiana klimatu stanowi jeden z najbardziej palących problemów naszych czasów, zwłaszcza biorąc pod uwagę jej wpływ na produkcję żywności na całym świecie. Nie jest to jednak pierwszy raz w historii, kiedy ludzie muszą dostosować się do zmieniającego się środowiska. Odkrycie historycznych sposobów radzenia sobie z wyższymi temperaturami i ograniczeniem dostępu do zasobów wodnych pozwala nam lepiej zrozumieć jak sam możemy dostosować się do zmiennych warunków klimatycznych. Zespół finansowanego ze środków działania „Maria Skłodowska-Curie”(odnośnik otworzy się w nowym oknie) projektu ICARHUS zastosował nowatorską technikę nazywaną paleoproteomiką(odnośnik otworzy się w nowym oknie), aby zbadać praktyki hodowlane stosowane na terenie Lewantu przeszło 10 000 lat temu.
Lewant w dobie neolitu
Rolnictwo i udomowienie zwierząt stanowią istotne aspekty epoki neolitu, które doprowadziły do powstania stałych osad ludzkich. W celu badania tych kluczowych wydarzeń w historii ludzkości, naukowcy opierają się na pozostałościach materialnych odkrywanych w ramach stanowisk archeologicznych. Zespół projektu ICARHUS skupił się na czterech z nich zlokalizowanych w Jordanii, gdzie zajął się badaniem artefaktów pozostawionych przez społeczności pasterskie zamieszkujące te tereny od 8 000 do 14 000 lat temu. Taki zakres dat, rozpoczynający się od najwcześniejszych etapów udomowienia zwierząt, a kończąc na znacznie bardziej zaawansowanych etapach wiele tysięcy lat później, pozwala przyjrzeć się rozwojowi praktyk dotyczących hodowli zwierząt. Analiza stanowisk archeologicznych pozwala nam także zrozumieć jak prehistoryczni ludzie radzili sobie ze zmianami klimatu, ponieważ dzięki nim możemy badać suchsze i cieplejsze lata, które nastąpiły po okresie młodszego dryasu(odnośnik otworzy się w nowym oknie), w czasie którego wystąpiło gwałtowne ochłodzenie na półkuli północnej. Louise Le Meillour, stypendystka działania „Maria Skłodowska-Curie”, wyjaśnia ten fascynujący kontekst: „Niewiele wiemy o konkretnych sposobach przystosowania ludzi do skutków zmian klimatycznych w przeszłości. Poszerzanie wiedzy na temat miejsc osiedlania się ludności oraz sposobów wykorzystywania środowiska może pomóc współczesnym społecznościom borykającym się ze wzrostem temperatur, ograniczonym dostępem do zasobów wodnych oraz gwałtowną zmianą klimatu - problemami, których skutków doświadczamy na całym świecie”.
Badanie nieznanej historii dzięki paleoproteomice
Znaleziska archeologiczne, wśród których można wymienić kości zwierząt domowych, mogą nam wiele powiedzieć o historii biologicznej i kulturowej społeczeństw prehistorycznych. W wyniku surowych warunków panujących w regionie Lewantu dysponujemy niewielką liczbą pozostałości z tego regionu, a skuteczność zaawansowanych narzędzi analitycznych, w tym technologii umożliwiających badanie starożytnego DNA(odnośnik otworzy się w nowym oknie), pozostawia wiele do życzenia. Paleoproteomika umożliwia analizowanie sekwencji białkowych zachowanych na szczątkach takich jak płytka nazębna, skorupki jaj, skóra i kości. „W ramach projektu ICARHUS wykorzystaliśmy paleoproteomikę w celu zgromadzenia danych dotyczących gazeli, o których niewiele wiadomo z biologicznego punktu widzenia, a także strategii zarządzania stadami kóz opartych na wieku i płci w populacjach narażonych na skutki zmiany klimatu”, wyjaśnia Le Meillour. Klimat ma bezpośredni wpływ na wybór gatunków zwierząt, a także ich wieku i płci. W przykładowych warunkach suszy, które prowadzą do braku paszy i wody, pasterze mogą stawiać na młode i płodne samice. Gdy dowody odkrywane na stanowiskach archeologicznych wskazują na szerszy zakres wieku zwierząt oraz występowanie zarówno samców, jak i samic, można dojść do wniosku, że stado było większe, a zasoby bardziej obfite. Podobnie jak współcześni ludzie, społeczności prehistoryczne borykały się z problemami wynikającymi ze zmieniającego się klimatu. Projekt ICARHUS to pierwsza inicjatywa w historii, której celem jest lepsze zrozumienie wczesnych strategii hodowli na podstawie płci owiec i kóz badanej na podstawie szczątków. Dzięki badaniu strategii zarządzania stadami w świetle ograniczeń środowiskowych możemy lepiej zrozumieć dostępne opcje w szybko ocieplającym się świecie.
