Materiały aerożelowe do zastosowań kosmicznych
Nowy wyścig kosmiczny to coś więcej niż tylko rakiety, satelity i usługi. Jego istotnym aspektem jest również opracowywanie nowych materiałów, które ułatwią wdrażanie rozwiązań kosmicznych. Jednym z takich materiałów jest aerożel. Ten niezwykle lekki i nanoporowaty materiał charakteryzuje się porowatością sięgającą 99,98%, co przekłada się na bardzo niską gęstość objętościową, przewodność cieplną i prędkość dźwięku. „Dzięki doskonałej izolacji termicznej, zdolności do wychwytywania cząstek o bardzo dużej prędkości oraz możliwości przechowywania paliwa kriogenicznego aerożele minimalizują przewodzenie ciepła i konwekcję, zapewniając istotną ochronę kluczowych elementów statków kosmicznych”, wyjaśnia Barbara Milow, kierowniczka Wydziału Aerożeli i Materiałów Wysoce Porowatych w Niemieckim Centrum Lotnictwa i Kosmonautyki(odnośnik otworzy się w nowym oknie) (DLR). Chociaż Europa przoduje w dziedzinie infrastruktury satelitarnej, czego przykładem są programy Galileo(odnośnik otworzy się w nowym oknie) i Copernicus(odnośnik otworzy się w nowym oknie), wciąż brakuje jej zdolności do wykorzystania ogromnego potencjału aerożeli w zastosowaniach kosmicznych. Wynika to z faktu, że w przypadku niektórych zaawansowanych rozwiązań izolacyjnych opartych na aerożelach, niezbędnych do przyszłych zastosowań kosmicznych, Europa polega na dostawcach i technologiach spoza Europy. To nie tylko sprawia, że Europa jest zależna od krajów trzecich, ale także zagraża pozycji Starego Kontynentu jako światowego lidera w dziedzinie innowacyjnych rozwiązań i usług kosmicznych. Z pomocą w wypełnieniu tej luki przychodzi zespół finansowanego przez UE projektu ISBA(odnośnik otworzy się w nowym oknie). „Połączyliśmy siły czołowych europejskich grup badawczych, aby opracować rozwiązania w zakresie izolacji termicznej oparte na aerożelach dla szerokiego zakresu zastosowań kosmicznych, od satelitów po rakiety nośne i pojazdy powrotne”, dodaje Milow, która koordynuje projekt.
Różne aerożele do różnych zastosowań kosmicznych
Na początku w ramach projektu badacze nawiązali współpracę z wiodącymi europejskimi firmami kosmicznymi, w tym z Thales Alenia Space(odnośnik otworzy się w nowym oknie) oraz ArianeGroup(odnośnik otworzy się w nowym oknie), aby wskazać zastosowania, w których aerożele mogą okazać się najbardziej przydatne. Na podstawie zdefiniowanych przypadków użycia twórcy aerożeli mieli opracować aerożele nieorganiczne i hybrydowe, a także kserożele węglowe i aerożele poliimidowe do zastosowań kosmicznych w warunkach kriogenicznych oraz w niskich i wysokich temperaturach. „Zaczęliśmy od czterech przypadków zastosowań i 10 różnych materiałów, których opracowanie obejmowało wykorzystanie zarówno technologii wytwarzania addytywnego, jak i technologii powlekania”, mówi Milow. Aby zachować integralność aerożeli, badacze opracowali i przetestowali również technologie ich obudowywania.
Testy w warunkach zbliżonych do kosmicznych
Po przeprowadzeniu szczegółowych testów zespół projektu stwierdził, że nie wszystkie proponowane materiały spełniały kluczowe wymagania przypadków zastosowań. W rezultacie do dalszego rozwoju wybrano tylko pięć z nich. Wybrane aerożele poddano ostatecznym intensywnym testom w warunkach zbliżonych do kosmicznych, a proces ten jeszcze bardziej zawęził zakres potencjalnych materiałów. „Po przeprowadzeniu testów prototypów i produkcji jako systemu izolacyjnego, we współpracy z firmą Hutchinson S.A.(odnośnik otworzy się w nowym oknie), trzy z naszych materiałów – aerożele na bazie węgla oraz mechanicznie miękkie i sztywne aerożele na bazie krzemionki – osiągnęły poziom gotowości technologicznej (TRL) 7, co było celem projektu”, zauważa Milow. TRL 7 oznacza, że prototyp systemu lub zintegrowany system pilotażowy został pomyślnie zademonstrowany w środowisku operacyjnym lub rzeczywistym.
Przewaga konkurencyjna w nowym wyścigu kosmicznym
Dzięki ścisłej współpracy partnerów z różnych środowisk zespół projektu ISBA nie tylko skutecznie przeskalował kilka rozwiązań systemowych opartych na aerożelach, lecz także przyczynił się do udoskonalenia oferowanych przez nie usług w porównaniu z pozaeuropejskimi systemami referencyjnymi. W ten sposób projekt pomógł zapewnić Europie istotną przewagę konkurencyjną w nowym globalnym wyścigu kosmicznym. „Udowodniliśmy, że możliwe jest uniezależnienie się od rynków spoza Europy w zakresie materiałów izolacyjnych, a w szczególności aerożeli”, podsumowuje Milow. Partnerzy projektu(odnośnik otworzy się w nowym oknie) pracują obecnie nad dalszym skalowaniem rozwiązań materiałowych w kierunku produkcji i komercjalizacji.