Zapobieganie dziedzicznym nowotworom
Wyobraź sobie, że wiesz, iż ryzyko zachorowania na agresywny nowotwór o wczesnym początku jest u Ciebie co najmniej 50 razy większe niż u innych osób w Twojej społeczności. Tak jest w przypadku osób z rzadkimi zespołami zwiększonego ryzyka zachorowania na raka (RTRS) – dziedzicznymi schorzeniami, które dotykają mniej niż pięć osób na 10 000. Kiedy u jednego członka rodziny stwierdza się dziedziczne ryzyko zachorowania na nowotwór, to sygnał, że jego krewni również mogą być nosicielami tej samej mutacji genetycznej. Osobom, u których wynik testu okaże się pozytywny, można zaproponować nadzór medyczny oraz, w stosownych przypadkach, działania profilaktyczne przed wystąpieniem nowotworu. Jednak systemy opieki zdrowotnej często nadal koncentrują się na leczeniu nowotworu dopiero po jego wystąpieniu. Wykazanie klinicznych i ekonomicznych korzyści płynących z proaktywnej opieki ma zasadnicze znaczenie dla zmiany tego podejścia.
Proaktywne podejście do nowotworów
Głównym celem finansowanego przez UE projektu PREVENTABLE(odnośnik otworzy się w nowym oknie) była ocena, czy proaktywna obserwacja oferuje korzyści w porównaniu z czekaniem, aż nowotwór się rozwinie. W ramach analizy przeprowadzonej w projekcie porównano koszty i wyniki ścieżek profilaktycznych z kosztami i wynikami leczenia choroby we wczesnym i zaawansowanym stadium, w tym skumulowane koszty opieki w dłuższej perspektywie czasowej. „Profilaktyki nie należy postrzegać jako dodatkowego wydatku, lecz jako inwestycję w lepszy stan zdrowia”, podkreśla koordynatorka projektu Carla Oliveira. W ramach projektu PREVENTABLE zebrano zespoły kliniczne, naukowców, ekonomistów zajmujących się opieką zdrowotną, naukowców społecznych, menedżerów opieki zdrowotnej oraz specjalistów ds. komunikacji i działań informacyjnych. Dziewięć europejskich ośrodków referencyjnych w ramach sieci GENTURISl(odnośnik otworzy się w nowym oknie) opracowało ścieżki opieki dla ośmiu typów nowotworów (RTRS), obejmujące badania genetyczne, nadzór, chirurgię profilaktyczną oraz opcje leczenia. Ścieżki te zostały poddane walidacji przy użyciu rzeczywistych danych klinicznych i kosztów szpitalnych, a uzyskane dowody uwzględniono w modelach ekonomiki zdrowia. Wyniki(odnośnik otworzy się w nowym oknie) projektu wskazują, że ścieżki leczenia mogą wiązać się z wyższymi kosztami na pacjenta, co wynika częściowo z niewielkiej liczby kosztownych interwencji. Profilaktyka obejmuje zaplanowane, cykliczne procedury, które pozwalają wykryć zmiany przedrakowe lub nowotwory na wcześniejszym, łatwiejszym do wyleczenia etapie. Konsorcjum stwierdziło również, że proaktywna profilaktyka poprawia ogólną przeżywalność, co stanowi dodatkowy argument za włączeniem tych ścieżek do rutynowej opieki zdrowotnej.
Uwzględnienie doświadczenia pacjentów
Konsorcjum zbadało nie tylko to, czy profilaktyka jest skuteczna, ale także, jak postrzegają ją pacjenci i ich rodziny. Badania behawioralne(odnośnik otworzy się w nowym oknie) pozwoliły zidentyfikować bariery komunikacyjne i trudności związane z omawianiem diagnoz genetycznych z krewnymi, a także luki w zakresie wsparcia społecznego. „Skuteczność profilaktyki zależy nie tylko od zaleceń klinicznych. Ludzie potrzebują zrozumiałych informacji, wsparcia w przekazywaniu wiadomości o ryzyku genetycznym w swoich rodzinach oraz pracowników służby zdrowia przygotowanych do udzielania wskazówek przy podejmowaniu trudnych decyzji”, wyjaśnia Oliveira. Wyniki projektu PREVENTABLE posłużyły za podstawę do sformułowania zaleceń dotyczących poprawy komunikacji między pacjentami a zespołami opieki zdrowotnej. W ramach projektu stworzono również ogólnodostępną platformę RTRS Learning Hub(odnośnik otworzy się w nowym oknie), zawierającą prawdziwe historie, filmy dokumentalne i infografiki przeznaczone dla pacjentów, specjalistów i ogółu społeczeństwa.
Przekształcanie dowodów naukowych w rutynowe procedury opieki
Pomimo potencjalnych korzyści z profilaktyki dostęp do niej pozostaje nierównomierny. Szpitale często nie dysponują kompleksowymi wytycznymi, skoordynowanymi usługami i wystarczającą liczbą personelu do realizacji programów nadzoru. Wdrożenie może być także utrudnione przez fragmentaryczny charakter opieki, problemy z refundacją oraz ograniczone uznanie specjalistycznych ośrodków referencyjnych. Aby wspierać bardziej spójną opiekę, w projekcie PREVENTABLE opracowano zalecenia i narzędzia do zarządzania informacjami. „Pokazując koszty, zapotrzebowanie na personel oraz korzyści zdrowotne wynikające z profilaktyki, możemy pomóc decydentom przejść od reaktywnego leczenia nowotworów w kierunku opieki opartej na ocenie ryzyka”, podkreśla Oliveira. Szersze wdrożenie będzie wymagało stałego wspierania polityk oraz inwestycji w usługi specjalistyczne. Dla rodzin dotkniętych dziedzicznym ryzykiem raka celem jest uczynienie diagnozy genetycznej punktem wyjścia do świadomej profilaktyki, a nie prognozą nieuniknionego zachorowania na nowotwór.