CORDIS
Wyniki badań wspieranych przez UE

CORDIS

Polski PL

Alternative Grassroots Organizations as a Response to Austerity: perspectives from Southern Europe

Polski PL

Gospodarcze alternatywy proponowane przez społeczeństwo obywatelskie

Od czasu załamania gospodarczego w latach 2008–2009 i przyjętej w jego rezultacie polityki wyrzeczeń obserwuje się przejawy rosnącego i coraz lepiej zorganizowanego niezadowolenia obywateli w związku z takim porządkiem rzeczy. W ramach projektu AGORA przeanalizowano warunki, w jakich zaangażowanie polityczne przekłada się na rzeczywiste alternatywy gospodarcze.

SPOŁECZEŃSTWO

© Rawpixel.com, Shutterstock

Niektórzy uczeni, tacy jak włoska politolog prof. Donatella della Porta, przekonują, że zaufanie do polityki instytucjonalnej w ostatnich latach maleje na skutek postrzegania obecnego systemu gospodarczego jako niewydolnego i niestabilnego, co obnażył kryzys gospodarczy w latach 2008–2009. Ponadto, argumentuje się, że społeczeństwo obywatelskie odpowiedziało na postrzeganą niesprawiedliwość globalnego systemu gospodarczego bardziej ochoczo wyrażając dezaprobatę, np. w postaci ruchu „Occupy”. W takich okolicznościach, a także wziąwszy pod uwagę coraz bardziej widoczne nierówności, zdolność demokracji do zaspokajania potrzeb obywateli zaczęła być zakwestionowana. Celem finansowanego przez UE projektu AGORA, realizowanego w ramach grantu programu „Maria Skłodowska-Curie”, była analiza różnych warunków, które umożliwiają rozwój ruchów gospodarki solidarnej (ang. Solidarity Economy, SE). Wyniki wskazują na trzy zasadnicze wymiary organizacji SE: produktywność, zbiorowość społeczną i staranność, które tłumaczą ich powstawanie i sukces.

Perspektywa poprawy społecznej

W projekcie AGORA zastosowano teorię ruchu społecznego, będącą odłamem nauk społecznych, aby zbadać polityczny wymiar organizacji SE i wyjaśnić ich potencjał transformacyjny. Organizacje SE mają sprecyzowane cele gospodarcze i społeczne, a często także środowiskowe. Obejmują one różne poziomy i formy opartych na współpracy, zrzeszaniu się i solidarności związków między pracownikami, producentami i konsumentami oraz krzewią demokrację w miejscu pracy i ideę samozarządzania. „To pouczający przedmiot badań, ponieważ organizacje takie wskazują na rzeczywiste alternatywy dla obecnych struktur i stosują je, by stworzyć bardziej sprawiedliwe społeczeństwo. Proponują inne spojrzenie na rzeczywistość, w której relacje społeczne oparte są na wzajemności i wspólności”, mówi dr Michela Giovannini, badaczka objęta programem „Maria Skłodowska-Curie”. Dr Giovannini badała organizacje SE działające na terenie Hiszpanii (w Katalonii) i Portugalii w różnych dziedzinach, takich jak edukacja, dostarczanie żywności, zakwaterowanie i usługi związane ze zdrowiem. Poza wywiadami półstrukturalnymi z niektórymi członkami, w ramach projektu prowadzono także obserwację uczestników podczas pewnych określonych wydarzeń oraz przeanalizowano dokumentację. „Kluczowe było ustalenie, że polityczny wymiar organizacji SE przejawia się w postaci dociekań dotyczących tego, co oznacza wspólne życie w demokracji, a także w kontroli przestrzeni publicznych, aby umożliwić doświadczenia z nowymi formami gospodarki i polityki, stworzonymi metodą oddolną”, mówi dr Giovannini. Rozkwit organizacji SE może tłumaczyć pragmatyczna, lokalna odpowiedź społeczności na stres społeczny i gospodarczy. Innym wyjaśnieniem są możliwości, które takie organizacje oferują na potrzeby konsolidacji tożsamości społecznych poprzez wymianę praktyk, pomysłów i symboli. Pewnym czynnikiem jest także istnienie silnych formalnych i nieformalnych sieci (np. wymiany niepieniężnej) oraz historyczna spuścizna zaangażowania obywatelskiego, co było szczególnie dobrze widoczne w Katalonii.

Poszerzenie zakresu

Kolejnym etapem projektu będzie dalsze wzmacnianie sieci badawczych skoncentrowanych na tej tematyce. Jedno z rozważanych podejść zakłada rozszerzenie zakresu tych działań badawczych na inne obszary w Europie i Ameryce Łacińskiej, aby rozwinąć teoretyczne podstawy tych badań, a także dostarczenie materiału do oceny skutków politycznych. „Sądzę, że coraz ważniejsza staje się kwestia zaznaczania, że organizacje SE istnieją, podejmowanie prób lepszego ich zrozumienia i wspieranie ich działań, ale nie w postaci odgórnych interwencji, lecz przy pomocy wspólnie opracowanych strategii, w ramach których aktywiści i praktycy zjednoczą siły z instytucjami, aby tworzyć bardziej sprawiedliwą politykę. Miałam możliwość obserwować wielu młodych ludzi, którzy z pasją i zaangażowaniem poszukiwali alternatyw, co było prawdziwie inspirujące”, mówi dr Giovannini.

Słowa kluczowe

AGORA, gospodarka solidarna, demokracja, niepieniężne, sieci, teoria ruchu społecznego, polityka wyrzeczeń, społeczeństwo obywatelskie, społeczne tożsamości, aktywiści

Informacje na temat projektu

Identyfikator umowy o grant: 747082

  • Data rozpoczęcia

    1 Czerwca 2017

  • Data zakończenia

    31 Maja 2019

Finansowanie w ramach:

H2020-EU.1.3.2.

  • Całkowity budżet:

    € 160 635,60

  • Wkład UE

    € 160 635,60

Koordynowany przez:

CENTRO DE ESTUDOS SOCIAIS