Teleskop Swift ujawnia sekrety narodzin czarnych dziur
Nowe obserwacje w ramach misji Swift kierowanej przez NASA po raz pierwszy ujawniają, że narodziny czarnych dziur mogą wiązać się z więcej niż jedną olbrzymią eksplozją, sugerując, że małe czarne dziury mogą pochłaniać materię znajdującą się wokół nich już w kilka minut po swych narodzinach. Swift jest misją badawczą średniej klasy, realizowaną przez NASA z udziałem Włoskiej Agencji Kosmicznej i brytyjskiej Rady Badań ds. Fizyki Cząsteczek i Astronomii (PPARC). Po wyczerpaniu paliwa w dużej gwieździe brakuje energii niezbędnej do podtrzymania jej masy. Jej jądro zapada się i tworzy się czarna dziura. Pojawiają się fale uderzeniowe, które rozrywają zewnętrzne powłoki gwiazdy, wywołując wybuch promieni gamma - najsilniejszą eksplozję we Wszechświecie. Swift wykrył kilka dużych wysokoenergetycznych wybuchów świetlnych powiązanych z narodzinami czarnych dziur. Do tej pory zakładano, że gwiazdy ginęły w pojedynczych potężnych eksplozjach, tworząc małą czarną dziurę oraz jednorodną poświatę stygnącego żaru. Nowy przebieg eksplozji, po którym nastąpiła seria silnych wyrzutów był szczególnie widoczny podczas wybuchu promieni gamma 2 maja 2005 r., nazwanego GRB 050502B. Wybuch trwał siedemnaście sekund i nastąpił we wczesnych godzinach rannych w konstelacji Lwa. Mniej więcej 500 sekund później, Swift wykrył impuls promieniowania rentgenowskiego około 100 razy silniejszego niż obserwowane kiedykolwiek wcześniej. Między eksplozją a poświatą w poprzednich wybuchach promieni gamma występowały wcześniejsze sygnały "uderzenia promieni rentgenowskich", pojawiające się mniej więcej minutę po wybuchu, ale jak do tej pory naukowcy nie potrafili odpowiednio szybko dotrzeć na miejsce zdarzenia. Swift dysponuje wyjątkową zdolnością do wykrywania wybuchów i jego teleskopy rentgenowskie i optyczno-ultrafioletowe kierowane są na żar w ciągu kilku minut. Do tej pory w ramach misji Swift zaobserwowano ponad dwanaście wyrazistych przypadków wielokrotnych eksplozji. Istnieje kilka teorii opisujących to nowo odkryte zjawisko i większość z nich wskazuje na obecność nieregularnej, nowej czarnej dziury. Profesor Peter Meszaros z Uniwersytetu Stanu Pennsylwania w USA, szef zespołu kierującego zasobami teoretycznymi misji Swift wyjaśnia: - Nowo utworzona czarna dziura natychmiast zaczyna działać. Nie znamy jeszcze szczegółów, ale raczej powoduje bałagan. Materia wystrzeliwana ze zgasłej gwiazdy może na nią spadać, wydzielając wystarczająco dużo ciepła do wytworzenia promieni rentgenowskich. Profesor Andrew King z Uniwersytetu w Leicester, główny autor opracowania opublikowanego w czasopiśmie Astrophysical Journal, stanowiącego próbę wyjaśnienia poczynionych obserwacji, mówi: - [Wielokrotne eksplozje] mogły być spowodowane gęstymi skupiskami materii opadającej na nowo utworzoną czarną dziurę. Współautor, dr Paul O�Brien, także z Uniwersytetu w Leicester, sugeruje inne wyjaśnienie: - Czarna dziura nie może skonsumować całego dostępnego paliwa za jednym razem i "przeżuwa" je przez kilka minut. Przypomina to trochę karmienie dziecka - czasami połyka ono duże kęsy, a czasami maleńkie.
Kraje
Włochy, Zjednoczone Królestwo