Autorzy raportu nawoluja UE do wspierania oceny innowacji
Bardziej skuteczne oceny programów i działań innowacyjnych powinny być "integralną częścią osiągania celów lizbońskich" - czytamy we wnioskach podsumowujących raport na temat monitorowania i oceny programów innowacyjnych. Raport jest wynikiem badań prowadzonych przez grupę roboczą wysokiego szczebla pod kierownictwem Louis Lengrand and Associates. Badania były prowadzone na zlecenie DG. ds. Przedsiębiorstw Komisji Europejskiej i obejmowały analizy przypadków z siedmiu krajów i regionów, wywiady z ekspertami oraz przegląd opinii innych ekspertów. Badania zidentyfikowały trzy różne kultury oceny innowacji. Najbardziej zaawansowane kultury (Finlandia, Szkocja, Szwecja) wykorzystują ocenę jako główny element opracowywania polityki innowacji. Stwierdzono, że Niemcy przynależą do grupy drugiej, w której zgromadzono bogate doświadczenia w zakresie oceny. Lecz choć ocena jest wykorzystywana jako narzędzie kształcenia, ogranicza się ona do analizy modelu programu i jego realizacji, w mniejszym stopniu wpływając na kształtowanie polityki. Trzecia grupa uznaje ocenę za istotną, ale pozostaje daleko w tyle, jeśli chodzi o jej rozwój i wdrażanie. Do tej grupy należą Węgry, Hiszpania i region Walonii w Belgii. Ocena skuteczności programów innowacyjnych nie jest łatwym zadaniem. Często efekty są widoczne dopiero po zakończeniu programu, a w niektórych przypadkach nie wcześniej niż po wielu latach. Raport wymienia również "nadmierną współzależność", jako kolejną przeszkodę w prowadzeniu oceny. Nadmierna współzależność "odnosi się częściowo do 'zakłóceń', które utrudniają oddzielenie efektów działań wynikających z wszelkiego rodzaju innych zmian wywołanych przez bieżące cykle i zdarzenia polityczne i ekonomiczne. Ponadto, termin ten odnosi się do sposobów, w jaki wyniki są kształtowane przez powiązania inicjatyw politycznych" - czytamy w raporcie. Raport wskazuje również na trudności łączące się z próbami dokonania oceny po zakończeniu programu. Na tym etapie jest często zbyt późno na wprowadzenie odpowiednich wskaźników. - Projektowanie programów mające na uwadze ocenę może znacząco podnieść jej użyteczność - zalecają autorzy raportu. Analiza przypadku Finlandii kreśli nad wyraz pozytywny obraz ocen innowacji prowadzonych w tym kraju. TEKES, fińska agencja finansująca badania i innowacje, odgrywa główną rolę we wspieraniu innowacji i ich ocenie. W agencji jest obecnie realizowana trzecia generacja programów oceny. Podczas gdy inne kraje w ogóle usiłują przeprowadzać oceny, Finlandia tak naprawdę stara się politykę innowacji radykalnie poprawiać. - Chodzi nie o wspieranie przedsiębiorstw, ale o zwiększenie możliwości innowacyjnych fińskich firm, aby mogły one konkurować w skali globalnej. Obecnie TEKES nie oczekuje, że ocena będzie się koncentrować na działaniach czy na rezultatach w kontekście nowych technologii bądź intelektualnego kapitału tkwiącego w projektach. Raczej dąży do oceny wpływu na pomyślność gospodarczą, dobrobyt obywateli i zrównoważony rozwój - stwierdzają autorzy raportu. Badania ujawniły, że ogólny sukces gospodarczy Finlandii zasadza się w części na utrzymywaniu wysokiego poziomu publicznego finansowania badań i innowacji. Wiedza o właściwych kierunkach alokowania środków jest czerpana z programów oceny. - Tak więc, można wywnioskować, że wykorzystanie efektów oceny jako narzędzia do modelowania polityki w najgorszym razie nie szkodzi - informuje raport. Większość krajów plasuje się za Finlandią zarówno pod względem innowacji, jak i ich oceny. Zdaniem autorów raportu w Hiszpanii trudno powiązać program oceny z programami administracyjnymi i politycznymi. Krajowy plan badań, rozwoju i innowacji przewiduje systematyczną ocenę działań innowacyjnych. Zgodnie z tym odpowiednio rezerwowane są zasoby. - Jednakże tradycyjny sposób zarządzania i kontroli, roczne budżetowanie oraz chęć wydatkowania środków zgodnie z tym założeniem nadal blokują inicjatywy prowadzenia oceny - odkryli przedstawiciele grupy wysokiego szczebla. - Oceny albo nie są w ogóle wykonywane (mimo ich zaplanowania) albo niezależne instytucje (takie jak Fundacja Cotec) przeprowadzają oceny, ale nie są one wykorzystywane ze względu na fakt ich niezależności od rządu - kontynuują autorzy raportu. Zauważa się także, że Hiszpania skorzystałaby znacząco na wsparciu UE, zarówno pod kątem pomocy finansowej, jak i instruktażu. Grupa wysokiego szczebla zaleca spożytkowanie środków finansowych do stymulowania oceny na krajowym rynku i pozyskiwania usług doradczych. Sugeruje również, że pracownicy Komisji Europejskiej mogliby spędzać część czasu w krajach takich, jak Hiszpania w celu zwiększenia zasobów wiedzy i umiejętności związanych z oceną. Inne zalecenia dotyczące polityki obejmują pobudzanie procesów kształcenia poprzez wspieranie opracowania, utrzymania i wykorzystywania baz danych z ocenami programów innowacyjnych, zachęcanie do dialogu oraz publikowanie i rozpowszechnianie wyników oceny. Grupa zaleca, aby na poziomie UE: stworzyć fora do dyskusji oraz opracowywania i wdrażania polityki innowacji opartej na ocenie, prowadzić monitorowanie i dokumentować zmieniający się charakter oceny, poszukiwać dobrych praktyk i wspierać rozwój nowych osób oceniających na szczeblu wspólnotowym poprzez szkolenia i tworzenie sieci. Oprócz raportu końcowego, badania zakończyły się opracowaniem praktycznego przewodnika oceny programów badawczych oraz inicjatywą pilotażową. Przewodnik, pod nazwą SMART INNOVATION, ma strukturę pytań i odpowiedzi i optuje za prowadzeniem oceny w sposób, który, zdaniem grupy, może być wykorzystywany do kreowania kultury oceny. Inicjatywa pilotażowa umożliwi zebranie doświadczeń i opracowanie warunków wzorcowych do wprowadzenia oceny.
Kraje
Hiszpania, Finlandia