Życie w cieniu wulkanu
W 79 r. pisarz Pliniusz Młodszy w liście do przyjaciela, rzymskiego historyka Tacyta, opisał wybuch Wezuwiusza. Wspomniany wybuch spowodował zniszczenie miast Pompei i Herculaneum; w trakcie zginął Pliniusz Starszy, jego wuj. List stanowi jak dotychczas najwcześniejszy opis erupcji wulkanu. Po niemal 2000 lat i ponad 30 wybuchach Wezuwiusz jest owiany wątpliwą sławą najgroźniejszego wulkanu na świecie z powodu bardzo gwałtownych erupcji oraz dzięki dużemu zagęszczeniu ludności zamieszkującej w jego otoczeniu. Osobą odpowiedzialną za analizę ryzyka stwarzanego przez Wezuwiusza i ochronę osób narażonych na wybuchy jest Franco Barberi, jeden z czołowych wulkanologów na świecie, który w latach 1995-2001 pełnił funkcję włoskiego sekretarza obrony cywilnej. Wygłaszając wykład podczas Otwartego Forum Euroscience w Monachium opisał zagrożenia, jakie Wezuwiusz stwarza dla okolicznych mieszkańców i wyjaśnił, jakie środki podejmują władze włoskie, aby ich chronić. Pierwszym zadaniem organów obrony cywilnej było wskazanie, jakiego rodzaju wybuchów można spodziewać się ze strony Wezuwiusza. Aby odpowiedzieć na to pytanie, urzędnicy sięgnęli do historii. Pisemne świadectwa historyczne, w tym list Pliniusza i inne materiały dowodzą, że w zachowaniu Wezuwiusza pojawiają się naprzemiennie okresy częstych, słabych erupcji i okresy spoczynku, które charakteryzuje niewielka aktywność przerywana gwałtownymi wybuchami o charakterze eksplozywnym. Im dłuższy okres braku aktywności, tym większa energia przerywającego go wybuchu. Od chwili ostatniego wybuchu w 1944 r. Wezuwiusz ucichł i, zdaniem prof. Barberiego, oznacza to, że kolejny wybuch, kiedykolwiek nastąpi, będzie się zaliczał do kategorii wielkich erupcji. Zatem jakiego rodzaju zagrożenia może spodziewać się miejscowa ludność i jak mogą sobie z nimi radzić? Najgroźniejszym zjawiskiem wulkanicznym są potoki piroklastyczne, złożone z chmur gazów, popiołu i skał, schodzące wzdłuż zbocza wulkanu oraz na otaczające tereny z prędkością ponad 100 km/h. Wysokie ciśnienie powoduje, że w zderzeniu z napotykanymi potokami piroklastycznymi wszystkie rzeczy i ludzie są skazani na zagładę. Modele opracowane w ramach projektu EXPLORIS finansowanego przez UE sugerują, że potoki piroklastyczne wydobywające się z Wezuwiusza dotrą do morza oddalonego o około siedem kilometrów w jedyne pięć do sześciu minut. Innym poważnym zagrożeniem dla ludzi żyjących w pobliżu Wezuwiusza są lahary, stanowiące rodzaj spływu błotnego. Lahary są wywołane intensywnymi opadami, które często towarzyszą wybuchom wulkanów i zmywają pokłady popiołów ze stromych zboczy, powodując ich spływ w dół z dużą prędkością. Na zagrożenia ze strony potoków piroklastycznych i laharów wystawionych jest ponad pół miliona osób mieszkający w sąsiedztwie Wezuwiusza. W planie postępowania w przypadku zagrożenia wybuchem Wezuwiusza obszar ten jest sklasyfikowany jako czerwona strefa. Osoby, które ją zamieszkują przez rozpoczęciem erupcji muszą zostać ewakuowane. Zdaniem Barberiego, usystematyzowana ewakuacja tego terenu zajmie siedem dni, z powodu dużej liczby mieszkańców oraz słabej infrastruktury transportowej i komunikacyjnej. Każdy region we Włoszech łączą partnerskie stosunki z gminą w czerwonej strefie i w chwili ewakuacji osoby ze wszystkich okręgów są masowo przenoszone do regionu partnerskiego. Oznacza to, że mieszkańcy przebywający w obcych stronach zachowają swoją lokalną administrację, szkoły i opiekę zdrowotną. Władze regularnie przeprowadzają ćwiczenia, które mają na celu nawiązanie relacji między lokalnymi gminami a goszczącymi ich regionami. Także poza czerwoną strefą budynki i ludzie są narażeni na wyrzucane przez wulkan popioły i skały. Lokalizacja i zakres szkód będzie zależeć głównie od prędkości i kierunku wiatru. Ludzie z tej strefy zostaną ewakuowani bezzwłocznie po wystąpieniu wybuchu. W dłuższej perspektywie władze dążą do przeniesienia ludzi z czerwonej strefy na stałe. Problem polega na tym, że wulkan ignorowano przez wiele lat i za długo trwało niekontrolowane nielegalne budownictwo na tym terenie. W 2003 r. ustanowiono program, którego celem jest ograniczenie liczby mieszkańców czerwonej strefy; na jego mocy wznoszenie nowych budynków jest zabronione, a nielegalnie zbudowane domy podlegają wyburzeniu. Rodzinom oferuje się finansowe zachęty, które mają je skłonić do opuszczenia tego rejonu, a nowo budowane domy poza strefą są zarezerwowane dla rodzin przenoszących się ze strefy. Jak dotąd przeprowadziło się 35 000 osób. W czerwonej strefie władze zainicjowały programy edukacyjne, które mają doprowadzić do zwiększenia świadomości zagrożeń stwarzanych przez wulkan. Inżynierowie badają również, czy budynki stojące na tym terenie zmniejszają intensywność potoków piroklastycznych, ale prace te są wykonywane bardzo ostrożnie, aby mieszkańcy nie wyciągnęli wniosków, że pozostanie w domu podczas wybuchu jest bezpieczne. Tymczasem profesor Barberi i inni wulkanolodzy kontynuują badania nad Wezuwiuszem, aby udoskonalić modele kolejnego potencjalnego wybuchu. Wyzwaniem dla lokalnych władz jest przekonanie osób mieszkających w pobliżu wulkanu o zagrożeniach dla ich życia i domostw.
Kraje
Włochy