Kreatywność badawcza pod mikroskopem
Małe grupy robocze, elastyczne środowisko pracy, w którym naukowcy z różnych grup mogą ze sobą współdziałać, długoterminowe finansowanie i niewielkie obciążenie pracą administracyjną to tylko kilka z warunków wstępnych kreatywności naukowej według raportu opublikowanego w ramach projektu finansowanego przez UE. W badaniu CREA (zdolności twórcze i promocja wysoce innowacyjnych badań) przeprowadzono ankietę wśród ekspertów w dziedzinach nanotechnologii i genetyki człowieka, by wyodrębnić niektóre z najbardziej kreatywnych osiągnięć europejskich i amerykańskich uczonych. Spośród ponad 400 nominacji do badania wybrano 20 wysoce kreatywnych zespołów badawczych. Za pośrednictwem wywiadów przeprowadzanych z poszczególnymi naukowcami z tych grup zespół badawczy zdołał przeanalizować ich środowisko robocze i zidentyfikować czynniki organizacyjne i instytucjonalne mające wpływ na ich kreatywność. Z opracowania wynika, że kreatywne badania naukowe mają miejsce głównie w małych grupach liczących od dwojga do ośmiorga naukowców, którzy realizują swoją pracę na zasadzie konkurencyjności, lecz we współpracy z wieloma innymi grupami. "Rozmiar zespołów badawczych powinien być uznany za ważny cel administracyjny efektywnego zarządzania badaniami, szczególnie w dziedzinach nowych i pionierskich", czytamy w opracowaniu. Środowisko badawcze nie powinno też być zhierarchizowane, by zachęcać do otwartego dialogu i promować kreatywność, szczególnie wśród młodych naukowców. Innym ważnym czynnikiem jest środowisko robocze, które, jak wskazuje się w opracowaniu, powinno być zorganizowane w taki sposób, by zapewniać szerokie możliwości kontaktu z innymi grupami badawczymi o uzupełniających zainteresowaniach i celach badawczych. Aby promować tę interakcję, w opracowaniu sugeruje się wprowadzenie międzyjednostkowych nagród za badania typu "seed research", rotację personelu laboratoriów, wzajemne szkolenia i wspólne dla różnych jednostek seminaria i wymiany. Zorganizowanie przestrzenne, jak na przykład przydział biur, przestrzeń na działalność badawczą młodych naukowców, kawiarnie lub infrastruktura laboratoryjna, a także zwyczaje społeczne, takie jak godziny obiadów, mogą również zwiększać możliwości komunikowania się ponad granicami wydziałów, stanowisk i dyscyplin. Jak można się było spodziewać, z opracowania wynika, że kreatywność kwitnie, gdy zapewnione jest długoterminowe finansowanie. Niestety podmioty finansujące badania przeznaczają tylko niewielką część budżetu, jeśli w ogóle, na oryginalne badania. Przy finansowaniu badań tego typu środki finansowe często nie są rozłożone na więcej niż trzy lata, co według opracowania stanowi okres zbyt krótki, by promować przełomowe badania. By zachęcać do twórczego podejścia, w opracowaniu wzywa się agencje finansujące do zwiększania kwoty funduszy i okresu finansowania projektów o charakterze pionierskim (do pięciu lat). W opracowaniu zaleca się również wynagradzanie kreatywności nowymi możliwościami naukowymi, a nie dodatkowym obciążeniem pracą administracyjną. Naukowcy są często wynagradzani za wybitne osiągnięcia w ten sposób, że zostaje zwiększona liczebność ich zespołu badawczego, stają oni na czele instytutu badawczego lub zostają krajowymi ekspertami w różnych komitetach. Jednakże te nagrody mają odwrotny skutek, stwierdzają autorzy opracowania, ponieważ uniemożliwiają tym naukowcom robienie tego, co robią najlepiej, mianowicie prowadzić badania i nauczać. Potrzebne są zatem wysiłki, by zaoferować nowe, "dopingujące do badań" metody honorowania wybitnych naukowców, które pozwolą im skoncentrować się na pracy naukowej. W opracowaniu zaleca się dalszy rozwój systemu wynagradzania wybitnych uczonych, który umożliwi im kontynuowanie aktywnego zaangażowania w badania oraz bycie mentorem i źródłem inspiracji dla młodszych kolegów, bez konieczności administrowania dużymi wydziałami lub przeciążenia rutynowymi procedurami związanymi z zarządzaniem instytucjonalnym. Badanie CREA zostało sfinansowane z budżetu programu Nauka i technologia przyszłości (NEST) w szóstym programie ramowym (6. PR). Oczekuje się, że zalecenia wynikające z opracowania zostaną wykorzystane w europejskiej polityce badawczej.
Kraje
Niemcy, Zjednoczone Królestwo, Stany Zjednoczone