Badanie rzuca nowe światło na współpracę międzyludzką
Nowe badanie rzuciło światło na sposób, w jaki ludzie współpracują dla wspólnego dobra oraz na konsekwencje niepowodzenia tego działania. W periodyku Science naukowcy stwierdzają, że pragnienie zemsty jest zjawiskiem bardziej powszechnym w niedemokratycznych, tradycyjnych społeczeństwach opartych na autorytarnych i małomiasteczkowych instytucjach społecznych, w których mieszkańcy dopuszczają możliwość uchylania się od płacenia podatków czy lekceważenie prawa, ponieważ za dokonywanie tych aktów przestępczych często nie grozi im żadna odpowiedzialność karna. Międzynarodowe badanie przeprowadzone w 16 krajach przyjrzało się zakresowi, w jakim niektórzy ludzie poświęcą osobisty zysk, by przynieść korzyść szerszemu społeczeństwu, podczas gdy "naciągacze" próbują czerpać korzyści z ich wielkoduszności. We wcześniejszej pracy naukowcy stworzyli grę finansową, w której uczestnicy musieli zdecydować czy poświęcić swoje zasoby - żetony - i przekazać je na wspólne konto, czy też zatrzymać je i czerpać korzyści z poświęcenia innych dla społeczności. Współpraca szybko przestawała się układać bez kary finansowej dla uczestników, którzy nie poczynili inwestycji w duchu publicznym, lecz kontynuowali wykorzystywanie szczodrej natury innych. W oparciu o grę profesor Simon Gaechter i dr Benedikt Herrmann z Uniwersytetu w Nottingham oraz dr Christian Thoni z Uniwersytetu w St. Gallen w Szwajcarii przestudiowali zachowanie ludzi w 16 miastach na całym świecie - od Bostonu, poprzez Bonn i Rijad, po Mińsk, Nottingham, Seul i inne. "Według naszej wiedzy jest to największe międzykulturowe badanie gier eksperymentalnych, które zostało przeprowadzone w krajach rozwiniętych" mówi prof. Gaechter. Stwierdzili, że we wszystkich 16 miastach poziomy współpracy były nadzwyczaj podobne. Wbrew przewidywaniom ekonomistów, zachowanie graczy zmieniło się jednak radykalnie, kiedy ujawniano wkład poszczególnych osób w grę i zaoferowano możliwość karania innych poprzez odbieranie im żetonów. Jak pokazały poprzednie badania, gracze byli gotowi rozstać się z własnym żetonem po to, by ukarać osoby niewiele inwestujące lub naciągaczy, którzy wykorzystywali innych. Uderzające różnice narodowe pojawiły się jednak, gdy naciągacze zostali ukarani za przedkładanie swojego interesu ponad dobro wspólne. W takich krajach jak USA, Szwajcaria i Wielka Brytania, naciągacze akceptowali kary, zaczęli chętniej współpracować z innymi, a dochody z gry wzrastały z upływem czasu. W państwach takich jak Grecja i Rosja, naciągacze szukali jednak odwetu mszcząc się na tych, którzy ich ukarali - nawet na wzorowych obywatelach, którzy opłacali swój udział. W konsekwencji współpraca na rzecz wspólnego dobra gwałtownie wówczas spadała. W społecznościach, gdzie nowoczesna etyka współpracy z obcymi jest mniej znana i gdzie rządy prawa są postrzegane jako słabe, chęć zemsty jest znacznie powszechniejsza, na czym cierpi współpraca - komentuje dr Herrmann. Fascynującym aspektem zachowania w grach jest fakt, iż równolegle mierzą one normy współpracy obywatelskiej i rządy prawa badane przez naukowców społecznych, mówi dr Herrmann. Owe normy obejmują ogólne podejście do przestrzegania przepisów prawa np. czy obywatele dopuszczają możliwość uchylania się od płacenia podatków lub lekceważenie prawa. "W społecznościach, gdzie współpraca publiczna jest zakorzeniona, a ludzie ufają swoim instytucjom egzekwującym prawo, ogólnie stroni się od poszukiwania zemsty" wyjaśnia dr Herrmann. "Natomiast w społecznościach, gdzie nowoczesna etyka współpracy z obcymi jest mniej znana i gdzie rządy prawa są słabe, chęć zemsty jest powszechniejsza." Ekonomiści pragną zrozumieć procesy powstawania decyzji dopowiadające za podejmowanie współpracy, ponieważ wspólne działania na rzecz dobra ogółu są postrzegane jako niezwykle istotne dla postępu w każdym społeczeństwie i to nie tylko po to, by skutecznie radzić sobie z poważnymi kwestiami takimi jak recykling, czy przeciwdziałanie zmianom klimatycznym. W opinii dr Hermanna, "w codziennym życiu istnieją liczne przykłady sytuacji, gdzie współpraca z innymi stanowi najlepsze rozwiązanie, ale istnieją też bodźce zachęcające do działań w pojedynkę, na przykład jeśli chodzi o recykling, nadzór sąsiedzki chroniący przed włamywaczami, głosowanie, troska o środowisko lokalne, radzenie sobie ze zmianami klimatycznymi itp. Pragniemy zrozumieć powody takich zachowań, ponieważ współpraca jest silnie powstrzymywana, jeśli ludziom grozi kara za zachowania antyspołeczne."