Badania odkrywają możliwy nowy cel dla leków w terapii zapalenia stawów
Naukowcy z Wielkiej Brytanii, których badania finansowane są ze środków unijnych, odkryli, że uszkodzenie stawów powodowane przez reumatoidalne zapalenie stawów może być po części spowodowane przez przeciwciała wytwarzane w samych stawach. Odkrycie przynosi odpowiedź na pytanie, dlaczego leki usuwające z krwioobiegu komórki B, które wytwarzają przeciwciała, nie zawsze prowadzą do poprawy w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów, wskazując na enzym o nazwie AID (activation-induced cytidine deaminase) jako potencjalny cel nowych farmaceutyków potrzebnych w leczeniu tej wyniszczającej choroby. Opublikowane w czasopiśmie PLoS Medicine wyniki badań stanowią dorobek pięcioletniego projektu INNOCHEM (Innowacyjne strategie terapeutyczne skierowane na chemokiny w autoimmunizacji i przewlekłym zapaleniu), finansowanego na kwotę niemal 12 mln EUR z tematu "Nauki o życiu, genomika i biotechnologia na rzecz zdrowia" Szóstego Programu Ramowego UE (6PR). Projekt INNOCHEM skupia się na opracowywaniu strategii terapeutycznych w autoimmunizacji i przewlekłym zapaleniu. Reumatoidalne zapalenie stawów (RA) jest chorobą autoimmunizacyjną uszkadzającą stawy, na którą cierpi około 1% populacji. Choroba dotyka kobiety trzy razy częściej niż mężczyzn i może rozwinąć się w każdym wieku (aczkolwiek przypadki zachorowań poniżej 15 roku życia są rzadkie). U pacjentów chorych na RA, układ immunologiczny zaczyna atakować tkanki wyściełające stawy (błonę maziową) z powodów w znacznym stopniu nierozpoznanych. Powoduje to przewlekłe zapalenie błony maziowej, a organizm wytwarza substancje chemiczne, które niszczą całą tkankę stawu. Ostatecznie staw może ulec zniszczeniu w stopniu uniemożliwiającym jego poruszanie się. Nie ma lekarstwa na RA, ale ostatnio opracowane terapie mogą spowolnić rozwój choroby poprzez blokowanie substancji chemicznych, które jak się uważa są przyczyną uszkodzenia stawów. Naukowcy z Akademii Medycznej w Londynie i King's College London w Wielkiej Brytanii pobrali tkankę maziową od 55 pacjentów cierpiących na reumatoidalne zapalenie stawów. Następnie przeanalizowali próbki, badając niewielkie tkanki w wyściółce stawu, naśladujące najważniejsze funkcje węzłów chłonnych, które wytwarzają przeciwciała; te właśnie tkanki zapewniają wytwarzanie przeciwciał, które mogą odgrywać główną rolę w niszczeniu stawów. Naukowcy skupili się na fakcie, że organizmy osób chorych na RA często wytwarzają przeciwciała zwane przeciwciałami przeciw cyklicznym peptydom zawierającym cytrulinę (ACPA). Według wyników badań: "Wyjaśnienie mechanizmów łączących przewlekłe zapalenie z wytwarzaniem przeciwciał charakterystycznych dla RA w błonie maziowej ma zasadnicze znaczenie, ponieważ ACPA są bardzo specyficznymi markerami RA, ściśle powiązanymi z bardziej wyniszczającym zapaleniem stawów i niezależnymi prognostykami gorszych rokowań". Wykorzystując szereg technik naukowcy zbadali, czy tkanki limfatyczne, zawierające komórki dendrytyczne grudek (FDC), wytworzyły enzym AID, który ma zasadnicze znaczenie w dwóch istotnych reakcjach immunologicznych. Stwierdzili, że wszystkie tkanki zawierające FDC wytworzyły AID, a tkanki zawierające AID były otoczone komórkami B wytwarzającymi ACPA. Następnie przeszczepili błonę maziową pobraną od pacjentów chorych na RA pod skórę myszy, cierpiących na brak układu immunologicznego, aby sprawdzić czy komórki pochodziły z samych stawów czy z innego miejsca w organizmie. Cztery tygodnie później stwierdzili, że przeszczepiona tkanka nadal wytwarzała AID, a poziom ekspresji korelował z poziomem ACPA człowieka we krwi myszy. Ponadto, w przeszczepie nadal wytwarzane były komórki B. Jak czytamy we wstępie do publikacji, odkrycia pokazują, że "ektopowe tkanki limfoidalne obecne w błonie maziowej niektórych pacjentów cierpiących na reumatoidalne zapalenie stawów zachowują funkcje czynnościowe i są w stanie wytwarzać ACPA. Z uwagi na fakt, że ACPA mogą być odpowiedzialne za uszkodzenie stawów, przeżycie tych tkanek może być związane z wywołaniem i rozwojem reumatoidalnego zapalenia stawów." Pomimo tego, że potrzebnych jest więcej doświadczeń, by potwierdzić ostatnie odkrycia autorzy podsumowują: "Te dane wyjaśniają mechanizm wytwarzania ACPA w błonie maziowej, a przez to dostarczają dowodu na kluczową rolę AID w patogenezie RA. Proponujemy zatem, aby AID stało się celem opracowania nowych środków leczniczych."
Kraje
Zjednoczone Królestwo