Raport MASIS stawia w centrum uwagi kwestię nauki w społeczeństwie europejskim
Unia Europejska od dawna widzi, jak ważne jest, aby badania naukowe w Europie były dobrze zakorzenione w społeczeństwie i reagowały na jego potrzeby. W Siódmym Programie Ramowym (7PR) działania nakierowane na społeczny wymiar badań naukowych skupiają się wokół tematu "Nauka w społeczeństwie" (SIS). Program SIS wspiera działania koncentrujące się na zarządzaniu systemem badań naukowych, etyce tych badań, kwestii prowadzenia ich w sposób odpowiedzialny, zaangażowaniu społeczeństwa w działalność naukową, roli kobiet w nauce oraz promowaniu edukacji i komunikacji naukowej. Ostatnio grupa ekspertów pracujących w ramach projektu MASIS (Monitorowanie działalności naukowej w społeczeństwie europejskim) przygotowała raport z analizy pojawiających się trendów i problemów przekrojowych dotyczących nauki w społeczeństwie europejskim. Raport adresowany jest do ustawodawców i naukowców, a jego celem jest wniesienie wkładu w budowanie Europejskiej Przestrzeni Badawczej (ERA). Jednym z najważniejszych trendów zidentyfikowanych przez grupę jest wyraźne pojawianie się europejskiego modelu nauki w kontekście społecznym. "Choć nie należy dążyć do uniformizacji, istnieje taka możliwość, że na europejski model nauki w społeczeństwie składają się trendy, eksperymenty i wzajemne uczenie się od siebie" - czytamy w raporcie. "Europa zaszła dalej niż inne kraje czy regiony i w tym sensie oferuje model alternatywny - nie poprzez bycie innym od reszty świata, lecz poprzez odgrywanie roli lidera." "Instytucje europejskie skłaniają się ku przypisywaniu społeczeństwu roli bardziej aktywnej i kreatywnej, w wyniku czego silniej wspierają ten społeczny wymiar" - dodają autorzy raportu. Wedle ekspertów unijne programy SIS "mogą i powinny" odgrywać rolę w zachęcaniu do eksplorowania tych idei. W innym miejscu raportu czytamy, że spora część dyskusji na temat nauki w społeczeństwie obraca się wokół pytania, jakie miejsce nauka powinna zajmować w społeczeństwie. Temat ten należy kontynuować i warto prowadzić eksperymenty zajmujące się napięciami w tym obszarze - jak zalecają eksperci. Jednocześnie świat nauki coraz częściej myśli o swojej roli i skutkach swojej działalności. Autorzy zauważają, że choć słusznie ustawodawcy podkreślają relacje pomiędzy nauką, innowacją i jakością życia, "wymiary polityczny [...] kulturowy i intelektualny także są istotne". W kwestii zarządzania nauką w społeczeństwie autorzy zauważają pojawienie się nowych form tego zarządzania. Mowa tu o debatach o odpowiedzialnym rozwoju, rosnącej roli etyki i kodeksów postępowania oraz eksperymentach, w które zaangażowana jest opinia publiczna. "Nie obywa się bez napięć, ale to oznacza, że nie musimy uciekać się do tradycyjnych form tego typu zarządzania" - napisano w raporcie. Jednym z elementów debaty o nauce w społeczeństwie jest kwestia kadr. W wielu obszarach nauki kobiety nie mają wystarczającego udziału, a wielu młodych i zdolnych ludzi nie decyduje się na karierę naukowca. "Docenianie różnorodności oraz uwzględnienie kontekstu społecznego może pomóc w umocnieniu potencjału" - czytamy w raporcie. Pozytywny sygnał płynie z obszaru komunikacji naukowej. Choć tradycyjne mass media nadal pozostają najważniejszym kanałem służącym do podnoszenia poziomu świadomości nt. nauki, Internet oferuje coraz łatwiejszy dostęp do informacji naukowej. W przedmowie do raportu, Europejski Komisarz ds. Nauki i Badań - Janez Potocnik, pisze tak: "Jestem przekonany, że ten dający do myślenia raport stworzy pole do refleksji i innowacyjnych pomysłów na sposoby, w jakie społeczeństwa europejskie mogą wchodzić w interakcję z nauką i kształtować ją w kontekście prawdziwej Europejskiej Przestrzeni Badawczej."