Skip to main content

How and when was Japan settled by speakers of Japanese? Exploring the clues to Japanese prehistory preserved in old dialect divisions

Article Category

Article available in the folowing languages:

Historia japońskich migracji zachowana w regionalnych akcentach tonicznych

Dzięki analizie akcentów tonicznych japońskich dialektów zespół projektu JapPrehistMigration zdobył nowe informacje na temat wzorców migracji w dawnej Japonii.

Społeczeństwo

Według jednej z teorii język japoński rozprzestrzenił się na terenach dzisiejszej Japonii około 900 roku p.n.e. gdzie dotarł z Półwyspu Koreańskiego wraz z osadnikami uprawiającymi ryż. Rdzenni mieszkańcy archipelagu wysp japońskich prawdopodobnie mówili wieloma językami, ale do dzisiaj przetrwały tylko dwa: japoński i ajnuski. Wskazuje to na zmianę stylu życia mieszkańców wysp w wyniku transformacji społeczeństw zbieracko-łowieckich w społeczeństwa rolnicze – hipotezę tę potwierdza fakt, że Ajnowie nadal zamieszkują tereny północno-wschodniej Japonii, czyli najbardziej odległe obszary, na jakie dotarli nowi osadnicy zajmujący się uprawą ryżu. Analizując akcenty toniczne języka japońskiego, zespół finansowanego przez UE projektu JapPrehistMigration uzupełnił historię migracji w Japonii o nową wiedzę.

Rekonstrukcja języka protojapońskiego

Schemat akcentów tonicznych języka protojapońskiego to najdawniejszy schemat tego rodzaju, jaki naukowcom udało się zrekonstruować na podstawie porównania współczesnych schematów z symbolami akcentów tonicznych znalezionymi w manuskryptach datowanych na okres dominacji języka średniojapońskiego (XI–XIV wiek). W latach 30. XX wieku symbolom akcentów tonicznych ze starych manuskryptów pochodzących głównie z dawnej stolicy kraju, czyli Kioto, przypisano wartości oznaczające wysokość tonów, które były zgodne ze współczesnym schematem akcentów tonicznych używanym w Kioto. „W tamtym czasie nie było to pozbawione sensu, ponieważ ówcześni językoznawcy nie wiedzieli, że akcenty toniczne właściwe dla mieszkańców Kioto były używane wyłącznie w centralnej Japonii i były tak naprawdę innowacją w stosunku do akcentów tonicznych typu tokijskiego używanych w sąsiednich regionach. Jednak tego rodzaju działania utrudniły prawidłową rekonstrukcję ewolucji akcentów tonicznych języka japońskiego”, wyjaśnia koordynatorka projektu Elisabeth De Boer z realizującej projekt uczelni Ruhr Universität Bochum. „Zaproponował to po raz pierwszy S. R. Ramsey w 1979 roku, ale nikt przede mną nie podjął się tego zadania”. We współczesnych schematach akcentów tonicznych właściwych dla dialektów Gairin (tzw. dialektów „zewnętrznych”) można odnaleźć te same innowacyjne elementy. Jest to o tyle ciekawe, że geograficznie są one od siebie znacznie oddalone. Zasady dotyczące wyróżniania sylab za pomocą wysokości tonu dla rzeczowników złożonych także wydają się różnić od zasad z innych dialektów, co sugeruje, że akcenty toniczne typu Gairin należą do oddzielnej rodziny, która wytworzyła się dawno temu i rozprzestrzeniła się po kraju podczas migracji. Zespół przeprowadził szeroko zakrojone badania w regionach, w których używa się dialektów Gairin, analizując akcenty toniczne, wprowadzając je do bazy danych i porównując je ze współczesnymi dialektami oraz z językiem średniojapońskim.

Zagadka wyrazów złożonych

Zespół odkrył, że zasady dotyczące wyrazów złożonych we współczesnych dialektach nie odpowiadają dotychczasowym teoriom. Naukowcom udało się powiązać elementy uznane za nieregularne z cechami dystynktywnymi języka protojapońskiego. „We wszystkich dialektach zasady dotyczące wyrazów złożonych zachowały archaiczne cechy dystynktywne, co znalazło też odzwierciedlenie w zrekonstruowanych przeze mnie akcentach tonicznych języka protojapońskiego”, dodaje De Boer. Te odkrycia, zgodnie z którymi schematy akcentów tonicznych dialektów Gairin nie są już postrzegane jako izolowane, pomagają wyjaśnić jak dotąd nierozwiązaną zagadkę, czyli jak to możliwe, że takie dialekty występują na trzech geograficznie odrębnych obszarach położonych wzdłuż wybrzeży Morza Japońskiego. W kontekście rezultatów projektu należy uznać, że dialekty Gairin reprezentują trzy różne etapy ewolucji jednego dialektu, z których każdy rozwinął się w inny sposób z powodu migracji. Wraz z falą migracji w I wieku n.e. z Izumo, jednego z najpotężniejszych królestw w Japonii, na Półwysep Noto, w regionie rozprzestrzenił się dialekt z odrębnym systemem fonologicznym i archaicznym schematem akcentów tonicznych. Po szeregu zmian, gdy wytworzył się schemat akcentów tonicznych typu Gairin, wraz z drugą falą migracji w VI wieku n.e. z Izumo na północno-wschodnie tereny wyspy Honsiu, w nowym miejscu osiedliła się ludność, która przyniosła ze sobą kulturę ryżu. Ta migracja wyjaśnia podobieństwo systemów fonologicznych i akcentów tonicznych na obu obszarach. Dowody takich migracji można także znaleźć w podobieństwach w DNA, muzyce ludowej i budowie grobowców. Gdy pandemia COVID-19 uniemożliwiła prowadzenie prac w terenie, zespół zajął się wprowadzaniem zgromadzonych w całej Japonii informacji dotyczących akcentów tonicznych do swojej bazy danych. „Nasi japońscy koledzy są zainteresowani uzupełnianiem bazy, więc mam nadzieję, że uda nam się ją udostępnić wszystkim zainteresowanym i w ten sposób, w połączeniu z analizami komputerowymi, dojść do nowych interesujących wniosków”, podsumowuje De Boer.

Słowa kluczowe

JapPrehistMigration, język, japoński, rolnictwo, społeczeństwo zbieracko-łowieckie, Gairin, akcent toniczny, dialekt, migracja, Ajnowie, manuskrypty

Znajdź inne artykuły w tej samej dziedzinie zastosowania