Rzeczywistość wirtualna pomaga ujawnić ludzkie strategie samozachowawcze
Osoby cierpiące na zaburzenia lękowe, takie jak fobie, doświadczają pozornie przytłaczającego strachu w pewnych okolicznościach wyzwalających. Unikanie takich sytuacji, często obiektywnie nieszkodliwe, może znacznie obniżyć jakość życia osób cierpiących. Często zakłada się, że zaburzenia lękowe stanowią błędną aktywację zdrowego systemu obronnego organizmu, co skłania naukowców do sprawdzenia, dlaczego zostaje on przejęty przez nieszkodliwe sytuacje. Według Dominika Bacha(odnośnik otworzy się w nowym oknie) z Uniwersytetu w Bonn i University College London(odnośnik otworzy się w nowym oknie), istnieje jednak alternatywna hipoteza: „Być może już same zachowania obronne są błędne” — zauważa koordynator finansowanego ze środków UE projektu ActionContraThreat(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Aby to sprawdzić, projekt ActionContraThreat, realizowany przy wsparciu Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych(odnośnik otworzy się w nowym oknie), postanowił najpierw zrozumieć, co zdrowi ludzie robią w odpowiedzi na obiektywnie szkodliwe sytuacje. Wirtualna rzeczywistość (VR) bezpiecznie symuluje takie sytuacje, przezwyciężając etyczne i praktyczne obawy, które dotychczas ograniczały możliwość badań empirycznych.
Nowa konstrukcja VR uzupełniona obrazowaniem mózgu
Według Bacha, w rzeczywistości istnieje bardzo niewielka wiedza na temat tego, co robią zdrowi ludzie, gdy są bezpośrednio zagrożeni, oraz mechanizmów poznawczych i neuronowych, za pomocą których to zachowanie jest planowane i koordynowane. I rzeczywiście wiele informacji ekstrapolowano na podstawie danych pochodzących od osobników innych niż ludzie — głównie myszy i szczurów w warunkach laboratoryjnych, co, biorąc pod uwagę różnice w fizjologii i biomechanice, może być mylące. Projekt ActionContraThreat wystawił 280 zdrowych osób w Niemczech i Wielkiej Brytanii na symulowane zagrożenia w VR. „Byliśmy zainteresowani zagrożeniami doświadczanymi przez naszych przodków na przestrzeni wielu tysiącleci, a więc odpowiedzialnymi za kształtowanie naszych neuronalnych i poznawczych mechanizmów zachowań obronnych. Należą do nich: agresywni ludzie, drapieżne zwierzęta, a nawet przedmioty nieożywione, takie jak spadające głazy” — wyjaśnia Bach. Aby rejestrować zarówno zachowanie, jak i leżące u jego podstaw mechanizmy planowania poznawczego, zespół opracował nową technologię łączącą VR z magnetoencefalografią(odnośnik otworzy się w nowym oknie), czyli nieinwazyjną metodą obrazowania mózgu. „Zestawy VR emitują znacznie silniejsze pola magnetyczne niż te pochodzące z mózgu, więc zaprojektowaliśmy nowe gogle od podstaw, wykorzystując komponenty o niskim poziomie magnetycznym” — dodaje Bach. Kluczowym odkryciem była sekwencja działań ochronnych/unikających stosowanych przez ludzi. Na przykład w scenariuszach ucieczki typową sekwencją jest stawienie czoła zagrożeniu przed ucieczką, a następnie ponowne zwrócenie się w kierunku zagrożenia. Natomiast wiele zwierząt ma tendencję do odwracania się od zagrożenia. Po drugie, ujawniono, że mechanizm poznawczy leżący u podstaw tego zachowania, nazwany „planowaniem refleksyjnym”, wykorzystuje wskazówki środowiskowe, takie jak drogi ucieczki. „Jest to nieco zaskakujące, ponieważ często uważano, że zachowania obronne są instynktowne i trudne do zmiany. Obecnie zbierane są dowody na strategię «wstępnego planowania», w której, nawet w niezagrażających sytuacjach, osobniki nieustannie konceptualizują drogi ucieczki, która jest następnie po prostu wybierana” — wyjaśnia Bach.
W kierunku lepszej diagnostyki i leczenia
Zespół zamierza teraz zastosować swoje odkrycia w populacjach klinicznych. „Odkryliśmy, że nawet osoby z subklinicznym lękiem przed pająkami znacząco zmieniają zachowanie w obliczu zagrożeń innych niż pająki — uciekają szybciej, zachowują większy dystans i rzadziej patrzą na zagrożenie. Wiedza o tym, jak zachowują się osoby z klinicznym poziomem lęku, może pomóc w ujawnieniu pierwotnych przyczyn zaburzeń lękowych i fobii, co pomoże w lepszej diagnostyce i leczeniu” — mówi Bach. Trwają również prace nad opracowaniem algorytmu diagnostycznego opartego na obserwowalnych zachowaniach, a nie subiektywnie interpretowanych przez klinicystów subiektywnych historii pacjentów. „Jak dotąd nie możemy ilościowo przewidzieć zachowania danej osoby, ale znaleźliśmy sposoby na przewidzenie średniej sekwencji zachowań w grupie ludzi” — dodaje Bach.
