Niedostatecznie wykorzystywane uprawy sposobem na zwiększenie odporności systemów rolno-spożywczych
Uprawa szerokiej gamy roślin uprawnych zwiększa wydajność rolnictwa(odnośnik otworzy się w nowym oknie), ponieważ wspiera odnawianie gleby, zwalczanie szkodników i poprawę odporności upraw na stresory środowiskowe. W ostatnich latach na tę praktykę wpłynęły jednak negatywnie inne czynniki, takie jak zmiana klimatu czy zmieniające się preferencje konsumentów, co doprowadziło do utraty różnorodności biologicznej i odbiło się na zdrowiu ludzi. Finansowany ze środków UE projekt BIOVALUE ma na celu zmianę tego wzorca poprzez ponowne wprowadzenie „zapomnianych” upraw do naszej diety, a następnie do europejskiego łańcucha rolno-spożywczego.
Od stołu do pola: odwrócenie trendu w celu zwiększenia bioróżnorodności
W przypadku rzadko wykorzystywanych upraw często występuje trudność z wprowadzeniem ich do europejskich systemów żywnościowych ze względu na takie czynniki, jak niska świadomość konsumentów, rozdrobnione łańcuchy wartości i ograniczone zachęty rynkowe. Aby temu zaradzić, projekt BIOVALUE zaczął od powiązania bioróżnorodności z rzeczywistym popytem rynkowym. „Połączyliśmy konsumentów, innowatorów żywności, rolników i decydentów politycznych, aby pokazać, w jaki sposób niedostatecznie wykorzystywane uprawy mogą być opłacalne ekonomicznie, a jednocześnie zapewniać korzyści dla środowiska” — mówi koordynator projektu Konstadinos Mattas, profesor ekonomii rolnictwa na Uniwersytecie Arystotelesa w Salonikach. Wbrew standardowym praktykom projekt BIOVALUE zaczął od preferencji konsumentów, trendów odżywiania i kwestii zdrowotnych, a następnie przełożył uzyskane informacje na wybór roślin uprawnych, wybory hodowlane i metody rolnicze. Takie podejście „od stołu do pola” ułatwia przyjęcie upraw przyjaznych dla bioróżnorodności na rzeczywistych rynkach.
Ożywianie zaniedbanych kulinarnych perełek
W ramach projektu przetestowano kilka gatunków zbóż, roślin strączkowych i ogrodniczych, które w ostatnich latach wypadły z perspektywy rolników. Wiele z nich okazało się niezwykle odpornych na warunki klimatyczne i bardzo odżywczych; na przykład mlecz zwyczajny (Sonchus oleraceus), którym jest dzikim chwastem, okazał się nie tylko pyszny, ale także odżywczy. Kluczowym wnioskiem z tych badań było to, że różnorodność genetyczna w badanych uprawach często poprawiała ich zdolność adaptacji i odporność na trudne warunki. Następnie projekt włączył te uprawy do nowych dań(odnośnik otworzy się w nowym oknie), aby zmienić nawyki żywieniowe przy jednoczesnym stworzeniu prawdziwego rynku dla niedostatecznie wykorzystywanych upraw. Jak wyjaśnia Mattas: „Wybierając zróżnicowane potrawy, wysyłasz potężny komunikat w górę strumienia żywności, dzięki czemu nasi rolnicy mogą odejść od monokultur, nie obawiając się o opłacalność”.
Złoty standard: jedzenie dla zrównoważonego rozwoju i zdrowia
Projekt BIOVALUE był częścią badania(odnośnik otworzy się w nowym oknie), które wykazało, że dieta śródziemnomorska jest najlepszym wyborem dla optymalnego zdrowia i środowiska, ponieważ obejmuje wystarczającą różnorodność i naturalne surowce, aby zapewnić zarówno bezpieczeństwo żywnościowe, jak i dobrobyt ludzi. Uprawy testowane w ramach projektu BIOVALUE dobrze wpisują się w ten model odżywiania.
Zwiększanie odporności systemów żywnościowych poprzez symulację
Zespół projektowy opracował również narzędzie symulacyjne(odnośnik otworzy się w nowym oknie), które agreguje dane dotyczące systemów rolniczych, rynków, bioróżnorodności i zachowań konsumentów. Umożliwia użytkownikom badać różne scenariusze, pokazując, w jaki sposób różne czynniki, na przykład zmiany popytu lub praktyk rolniczych, mogą wpływać na wyniki w zakresie różnorodności biologicznej i wydajność łańcucha wartości. Narzędzie zawiera również usługę chatbota, za pośrednictwem której użytkownicy mogą przeglądać wyniki modeli, zadawać praktyczne pytania i zrozumieć złożone interakcje systemowe bez wcześniejszej wiedzy technicznej. Narzędzie symulacyjne i chatbot zapewniają przyjazne w obsłudze, nieocenione wsparcie dla rolników i uczestników łańcucha wartości.
Ku skonsolidowanej wizji rolno-spożywczej
Spostrzeżenia wygenerowane przez projekt BIOVALUE służą jako mapa drogowa dla decydentów i interesariuszy z branży rolno-spożywczej, kierując decyzjami dotyczącymi zrównoważonego rolnictwa i tworzenia innowacyjnych produktów spożywczych. Co więcej, wyniki projektu pokazują, w jaki sposób konsumenci mogą odgrywać kluczową rolę w tym scenariuszu — poprzez wybór zróżnicowanej, sezonowej i lokalnej diety każdy może stać się aktywistą środowiskowym, wspierając rolników i pomagając Europie uciec od destrukcyjnego nastawienia monokulturowego. „Co najważniejsze” — dodaje Mattas — „powiązanie różnorodności diety ze świadomością różnorodności biologicznej okazało się praktycznym, potężnym narzędziem do zmodyfikowania przebiegu zmian klimatu”.
