Wspomnienia - fakty czy fikcja?
Zapominanie o pewnych rzeczach na co dzień może nieść za sobą szereg konsekwencji - od prozaicznych po potencjalnie zagrażające życiu. Wiele badań dotyczących mózgu miało na celu badanie pamięci za pomocą bardzo czystych, prostych, okrojonych badań polegających na zapamiętywaniu list niepowiązanych prac lub zdjęć obiektów. Jak wyjaśnia Chris Bird, profesor neuronauki kognitywnej z Uniwersytetu w Sussex, wskaźniki te nie uwzględniają faktu, że nasze rzeczywiste doświadczenia zmieniają się w czasie, mają miejsce w określonych lokalizacjach, a także obejmują związki przyczynowo-skutkowe. Projekt EVENTS(odnośnik otworzy się w nowym oknie), którego zespół otrzymał wsparcie z Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych(odnośnik otworzy się w nowym oknie), zastosował inne podejście. Badacze wykorzystali w celu symulacji codziennych doświadczeń historie oraz filmy, aby badać pamięć, a funkcjonalne obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego(odnośnik otworzy się w nowym oknie) (fMRI) posłużyło im w celu zbadania, w jaki sposób procesy pamięciowe wykorzystują różne sieci mózgowe. „Dzięki temu wiemy jak działają normalne procesy pamięciowe, a także czemu i kiedy mogą wystąpić luki w pamięci. Analizujemy też, czemu upośledzenie pamięci jest cechą charakterystyczną chorób mózgu, takich jak choroba Alzheimera”, mówi.
Jak mózg łączy informacje przetwarzane w niezależnych modułach neuronowych w ramach mentalnego „modelu zdarzeń”?
W ramach badań realizowanych przez zespół projektu EVENTS badacze sprawdzali, czy pacjenci z poważnymi zaburzeniami pamięci nadal są w stanie zrozumieć i śledzić fabułę opowieści w określonym momencie, nawet jeśli nie są w stanie przypomnieć jej sobie później. Blisko 400 osób w wieku od 18 do 40 lat zrekrutowanych na uczelni oraz w jej otoczeniu poddano badaniu fMRI. Badacze przebadali także 50 osób dorosłych w wieku 65-85 lat z problemami z pamięcią, a także zbliżoną liczbę zdrowych ochotników z tej samej grupy wiekowej w ramach grupy kontrolnej. Kolejnych 1 000 ochotników wzięło udział w doświadczeniach przez internet.
Pamiętamy zdarzenia? A może to, co powinno się wydarzyć?
Zespół rozwinął naszą wiedzę na temat tego, dlaczego i w jakich sytuacjach nasza pamięć zawodzi, a także wskazał sposoby, dzięki którym możemy zapobiec tym problemom. Badacze wykazali również, że osoby z problemami z pamięcią mają trudności nie tylko z przypominaniem sobie wydarzeń kilka godzin i dni po ich wystąpieniu, ale także z rozumieniem ich przebiegu w czasie rzeczywistym. Wskazali także szereg mechanizmów przetwarzania informacji przez mózg. Wykorzystując filmy poklatkowe przedstawiające ludzi wykonujących znajome czynności, takie jak pranie, oglądane przez uczestników podczas rezonansu, badacze analizowali sposób, w jaki hipokamp sygnalizuje zaskoczenie. „Odpowiedź na to pytanie zakończyła teoretyczną debatę na temat roli hipokampu w przetwarzaniu tak zwanych błędów przewidywania”, dodaje Bird, który był współautorem artykułu(odnośnik otworzy się w nowym oknie) przedstawiającego odkrycia dokonane w ramach projektu, opublikowanego na łamach periodyku „Proceedings of the National Academy of Sciences”. W innym artykule zatytułowanym „False memories for ending of events”(odnośnik otworzy się w nowym oknie), badacze przedstawili rezultaty wskazujące, że podczas oglądania wydarzeń kończących się nagle przed naturalną „zmianą sceny”, przywołując je z pamięci często samodzielnie dodają zakończenie - zupełnie tak, jakby oglądali scenę rozgrywającą się do samego końca. Nie są jednocześnie świadomi, że mówią o rzeczach, których nigdy nie widzieli. W kilku publikacjach naukowcy odpowiadają na kluczowe pytanie: Ile pamiętamy z tego, co wydarzyło się w danej sytuacji, a ile naszych wspomnień dotyczy rzeczy, które naszym zdaniem powinny się wydarzyć? „Wykazaliśmy, że wiele śladów aktywności rejestrowanych przy pomocy fMRI podczas oglądania filmów, wiąże się w dużej mierze z naszymi przewidywalnymi oczekiwaniami względem danej sytuacji, a nie z mniej przewidywalnymi informacjami, które sprawiają, że dane zdarzenie jest wyjątkowe. Na przykład przypominając sobie scenę z serialu telewizyjnego „Przyjaciele” opieramy się przede wszystkim na naszej wiedzy o głównych bohaterach i kontekstach. Konkretne wydarzenia z danej sceny są tylko swoistą wisienką na torcie”. Jak dodaje Bird: „Rozdzielamy systemy mózgowe, które przetwarzają naszą wiedzę o świecie i są źródłem naszych oczekiwań co do tego, co powinno się wydarzyć w danej sytuacji”.