Jak współdziałanie ludzi i natury ukształtowało andyjskie krajobrazy?
Krajobrazy wiejskie są kształtowane przez ingerencje ludzie oraz inne czynniki, takie jak sezonowe zmiany opadów, uprawy rolne lub działalność kopalni odkrywkowych. „Choć procesy te nadają poszczególnym krajobrazom ich charakterystyczne cechy, powiązania między działalnością ludzi i oddziaływaniem innych czynników nie zawsze są harmonijne”, wyjaśnia Hanne Cottyn, koordynatorka projektu HI-LANDeS(odnośnik otworzy się w nowym oknie), który był realizowany dzięki wsparciu ze środków działania „Maria Skłodowska-Curie”(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Projekt HI-LANDeS zajmował się zmianami, które ukształtowały wiejskie krajobrazy Andów na przestrzeni ostatnich 200 lat, w szczególności obszar Altiplano(odnośnik otworzy się w nowym oknie) łączący zachodnią Boliwię i północne Chile. Zebrane dzięki dwóm studiom przypadku dane historyczne i etnograficzne dostarczają nowych dowodów na temat historii gatunków i konkurencji o zasoby na tych obecnie chronionych terenach podmokłych. „Analiza tych historii, które były dotychczas w dużej mierze pomijane i zostały niemal przemilczane, pomaga wyjaśnić genezę wybranych problemów środowiskowych”, dodaje Cottyn, pracownica Uniwersytetu w Gandawie(odnośnik otworzy się w nowym oknie), który pełnił rolę gospodarza projektu.
Odkrywanie historii wielu gatunków z andyjskich mokradeł
Dzięki potencjałowi w zakresie wychwytywania dwutlenku węgla i znaczeniu w regulowaniu przepływów wody, tereny podmokłe stały się przedmiotem zainteresowania osób i podmiotów działających na rzecz ochrony przyrody. Zespół projektu HI-LANDeS był zainteresowany andyjskim obszarem Altiplano. Jednym z powodów było to, że rdzenne kultury rozwijały się tam od tysiącleci pomimo ekstremalnych temperatur. Społeczności te obejmują lud(odnośnik otworzy się w nowym oknie) (lud Uru), w tym rybaków i społeczności myśliwsko-zbierackie zamieszkujące tereny nad jeziorem Poopó, oraz lud Aymara - pasterzy lam i alpak w parkach narodowych na granicy boliwijsko-chilijskiej. Łącząc badania archiwalne, etnografię wielogatunkową i metody oparte na współtworzeniu, zespół projektu HI-LANDeS przeanalizował zmieniające się relacje między ludźmi i przyrodą, skupiając się na okresie po późnym XIX wieku, kiedy obszary wiejskie zostały połączone z niepodległymi państwami i rynkami. Badania przeprowadzone w parkach narodowych boliwijskiej stronie granicy opierały się głównie na analizie historii przekazywanych ustnie i współpracy z archeologami. Po drugiej stronie granicy badacze skupili się na archiwach związanych z aneksją tego obszaru przez Chile po wojnie na Pacyfiku. „Dokumenty, wspomnienia rdzennych społeczności oraz krajobraz zachowują ślady tego, jak istoty inne niż ludzie, w tym zwierzęta i rośliny, wpływają na kształtowanie miejscowych krajobrazów. Dzięki analizie wielu gatunków prześledziliśmy na przykład, w jaki sposób plant(odnośnik otworzy się w nowym oknie) (totora), trzcina niegdyś porastająca jezioro Poopó, przez długi czas była swoistym sojusznikiem społeczności Uru, umożliwiając im budowanie własnego terytorium”, wyjaśnia Cottyn. Wykorzystanie praktyk współtworzenia w dwóch obszarach zainteresowania projektu pomogło w ustaleniu jak badania mogą przyczynić się do realizacji lokalnych priorytetów, w wyniku czego powstało cyfrowe archiwum, stworzone wraz z przedstawicielami ludu Uru zamieszkującymi okolice jeziora Poopó, gromadzące historyczne dowody wspierające ich działania na rzecz zwiększenia ich praw do ziemi. Zespół projektu zajmuje się także budową szlaków pieszych w parku narodowym Sajama(odnośnik otworzy się w nowym oknie), aby zachęcić odwiedzających i mieszkańców do odkrywania historii i wpływu wydobycia surowców w przeszłości. Jak twierdzi Cottyn, podobny wpływ mogą mieć także obecne działania ochronne. „Długie rozmowy i spacery po tych obszarach ożywiły historyczne procesy i związki człowieka z naturą”, dodaje Cottyn.
Podejście do ochrony przyrody uwzględniające ludzi
Koncentrując się na Andach, zespół projektu HI-LANDeS opracował szereg zaleceń strategicznych dla Unii Europejskiej, które wpisują się w inicjatywy takie jak Europejski Zielony Ład(odnośnik otworzy się w nowym oknie) i długoterminową wizję dla unijnych obszarów wiejskich do 2040 roku(odnośnik otworzy się w nowym oknie). W związku z tym zespół uczestniczył w różnych działaniach związanych z wymianą wiedzy, przygotowuje także szereg publikacji. „Nasze badania stanowią źródło wniosków na temat jednego z kluczowych wyzwań społeczno-środowiskowych – przeciwstawiania sobie ochrony środowiska i gospodarki gruntowej”, wyjaśnia Cottyn. „Współzarządzanie parkiem narodowym przez społeczności Sajama pokazuje, że obszary chronione mogą stale się zmieniać - nie muszą stanowić oderwanego od historii rezerwatu zamrożonego w czasie”. Badaczka mieszka obecnie w północnym Chile, gdzie kontynuuje pracę nad archiwum społeczności Uru i historycznymi ścieżkami w parku narodowym Sajama, a także planuje nowy projekt, który opiera się na wynikach projektu HI-LANDeS.
