Ogloszono nominacje do Nagrody Kartezjusza 2005
W dniu 11 lipca na specjalnym spotkaniu w Brukseli Komisja ogłosiła listę 14 zespołów badawczych wybranych spośród ubiegających się o tegoroczną Nagrodę Kartezjusza. Spotkanie to oznacza przejście do następnego etapu tego dorocznego współzawodnictwa naukowego. Koordynatorzy każdego nominowanego projektu przyjechali do Brukseli, aby zaprezentować swoje prace Najwyższemu Jury Nagrody Kartezjusza - jest to ostatni etap przed ogłoszeniem ostatecznej listy nie więcej niż pięciu finalistów i zdobywców nagrody, które odbędzie się w czasie ceremonii wręczenia nagród w Londynie w dniu 2 grudnia. O Nagrodę Kartezjusza mogą ubiegać się międzynarodowe zespoły badawcze zajmujące się wszystkimi dziedzinami wiedzy, które osiągnęły wybitne wyniki naukowe i technologiczne. Czternaście zespołów nominowanych do nagrody za 2005 rok zostało wybranych spośród 85 kandydatów - trzykrotnie więcej niż zgłoszono w ubiegłym roku - obejmujących 76 zespołów badawczych zajmujących się naukami przyrodniczymi, inżynieryjnymi, fizyką, informatyką i naukami o ziemi oraz naukami społecznymi. Wśród nominowanych z dziedziny nauk przyrodniczych znalazł się projekt CANCERGENES koordynowany przez Iana Tomlinsona z Cancer Research UK. Przedsięwzięcie to ma na celu zidentyfikowanie genów, które mogą ujawnić u pacjenta predyspozycje do zachorowania na różne formy raka. Zespołowi udało się już odkryć gen określający prawdopodobieństwo zachorowania danej osoby na raka jelita grubego, wykonać mapę genu odpowiedzialnego za raka nerki; należy spodziewać się, że projekt ten pomoże naukowcom lepiej zrozumieć, jak rozwija się rak. W dziedzinie informatyki wśród nominowanych znalazł się projekt GRAB, którego celem jest umożliwienie osobom niedowidzącym dostępu do świata trójwymiarowej grafiki komputerowej przez wykorzystanie ich zmysłu dotyku i słuchu. Naukowcy opracowali już system, który pozwala osobom niewidomym badać palcami wirtualne trójwymiarowe przedmioty, a doświadczenie potwierdziło już jego przydatność i potencjalne możliwości. Jednym z czterech projektów nominowanych w dziedzinie fizyki jest eksperyment HESS, a korespondent CORDIS Wiadomości rozmawiał z pomysłodawcą projektu Heinrichem Volkiem, wcześniej dyrektorem Instytutu Fizyki Jądrowej Maksa Plancka. Profesor Volk powiedział, że głównym celem projektu jest opracowanie nowego przyrządu astronomicznego do mierzenia wysokoenergetycznego promieniowania gamma, co umożliwi zespołowi badanie niektórych najbardziej ekstremalnych obiektów i zjawisk we wszechświecie. Wykorzystując atmosferę ziemską jako rodzaj gigantycznego detektora, zespół jest w stanie określić kierunek pochodzenia promieniowania gamma i w ten sposób obserwować przez pewien czas rejony nieba, gdzie takie promieniowanie jest gęściej skupione, wskazując na źródła promieni gamma, takie jak gwiazdy supernowe. Projekt doprowadził już do uzyskania pierwszych obrazów obiektów astronomicznych przy pomocy promieni gamma, i na podstawie analizy promieniowania gamma z odległej przeszłości naukowcy mogli zdobyć nowe informacje o powstawaniu wszechświata. - Promieniowanie kosmiczne jest ważnym czynnikiem, który trzeba dobrze rozumieć, na przykład jeżeli chce się wysłać misję załogową na Marsa, ponieważ astronauci będą nieustannie narażeni na jego działanie. Ponadto około 10 do 20 procent mutacji genetycznych na Ziemi spowodowanych jest przez takie zewnętrzne promieniowanie - wyjaśnił profesor Volk. - Jest to wciąż stosunkowo nowa technika pomiarowa, licząca około dziesięciu lat, ale w ramach projektu HESS znaleziono już tak wiele źródeł promieniowania, że nieomal możemy zajmować się astronomią wykorzystując pomiary wysokoenergetycznego promieniowania gamma - dodał. Teleskopy z kamerami skonstruowane w ramach tego projektu usytuowane są w Namibii, między innymi dlatego, że środek naszej galaktyki widzialny jest tylko na południowym niebie, a w projekcie uczestniczą partnerzy z Namibii i Afryki Południowej, jak również niektóre z najwyżej cenionych zespołów badawczych z Europy. Profesor Volk i jego współpracownicy napotykają jednakże na silną konkurencję ze strony innych projektów w tej dziedzinie. Na przykład projekt PULSE, który koncentruje się w Europie na badaniu pulsarów, doprowadził do odkrycia blisko 800 obracających się gwiazd neutronowych, w tym pierwszego zarejestrowanego pulsara podwójnego. Wszystkie oczy będą teraz zwrócone na Najwyższe Jury Nagrody Kartezjusza, które musi wybrać pięć projektów, które staną się tegorocznymi finalistami, jak również ostatecznymi zdobywcami tej najbardziej prestiżowej nagrody naukowej UE.