Tworzenie infrastruktury badawczej nowej generacji dla konkurencyjnej Europy opartej na wiedzy
Dostęp do efektywnej infrastruktury badawczej w Europie jest czynnikiem decydującym o konkurencyjności, zarówno w przypadku badań podstawowych, jak i badań stosowanych, powiedział Komisarz ds. Nauki i Badań Janez Potocnik w Nottingham w Wielkiej Brytanii w dniu 6 grudnia. Komisarz Potocnik rozpoczął swoje wystąpienie od umieszczenia infrastruktury badawczej w szerszym kontekście strategii lizbońskiej, sformułowanej pięć lat temu, oraz jednoczesnego zapoczątkowania działań na rzecz utworzenia wewnętrznego rynku dla badań naukowych, czyli Europejskiej Przestrzeni Badawczej. Odniósł się także do porozumienia, osiągniętego podczas posiedzenia Rady Europejskiej w Barcelonie, w sprawie podniesienia poziomu finansowania badań do trzech procent PKB do 2010 r. Niespełniające oczekiwań dotychczasowe wyniki doprowadziły na początku 2005 r. do przeorientowania tej strategii i położenia większego nacisku na wzrost gospodarczy, zatrudnienie, uproszczenie strategii oraz krajową kontrolę nad jej realizację za pośrednictwem narodowych planów działania. Komisarz zauważył, że badania naukowe i innowacje znalazły się w centrum debaty politycznej dzięki rosnącemu przekonaniu, że są ważną siłą napędową wzrostu gospodarczego, ich usytuowaniu w zasadniczym nurcie zmodyfikowanej strategii lizbońskiej oraz dzięki propozycjom Komisji w sprawie 7. PR, które wzywają do podwojenia budżetu na badania naukowe. Komisarz wskazał, że obecny obraz sytuacji, jeżeli chodzi o nakłady i wyniki w zakresie B+R w Europie, jest daleki od ideału: stagnacja w zakresie inwestycji, spadek prywatnego finansowania B+R oraz pojawiająca się w europejskich przedsiębiorstwach tendencja do zlecania prac z zakresu B+R do krajów takich jak Chiny czy Indie, nie tylko ze względu na niskie koszty siły roboczej, lecz również z uwagi na "środowisko wiedzy", jakie te kraje tworzą. Janez Potocnik podkreślił, że nadeszła chwila prawdy i że Państwa Członkowskie dysponują teraz możliwością przekształcenia obecnego kryzysu w szansę. Komisarz ubolewał nad tym, że pomimo niedawnego określenia badań i innowacji jako priorytetów w narodowych programach reform, których celem jest wdrażanie strategii lizbońskiej, oznaki zaangażowania nie są zbyt zachęcające. Nazwał on infrastrukturę badawczą "autostradą prowadzącą ku wiedzy". Powiedział, że "odpowiednia infrastruktura badawcza jest także istotna z perspektywy promowania innowacji, ponieważ stwarza konieczne warunki i tworzy masę krytyczną niezbędną do prowadzenia nowatorskich badań. Powinno to znaleźć szczególne odzwierciedlenie w specjalnych wymaganiach związanych z budową nowej paneuropejskiej infrastruktury badawczej, jej integracją na poziomie europejskim, jak również w zapewnieniu wszystkim naukowcom większego dostępu do niej." Zwracając uwagę na to, że polityka europejska w zakresie infrastruktury badawczej tworzy bardzo poszukiwaną wartość dodaną w Europejskiej Przestrzeni Badawczej poprzez koncentrację umiejętności, maksymalizację zasobów i generowanie strategicznej wizji badań europejskich, Janez Potocnik podkreślił, że propozycje dotyczące 7. PR mają zwiększyć wsparcie na rzecz wykorzystania, funkcjonowania i integracji istniejącej infrastruktury badawczej, a także wzmocnić wsparcie dla budowy nowej infrastruktury badawczej, które uzupełni i zintensyfikuje krajowe dążenia do zapewnienia wszystkich niezbędnych najnowocześniejszych urządzeń i obiektów. - Finansowanie rozwoju nowej infrastruktury przez wiele lat wpływa na kierunki badań. Dlatego niezmiernie istotne jest prawidłowe określenie priorytetów oraz ustanowienie przejrzystego trybu ich ustalania, umożliwiającego finansowanie najważniejszych projektów potrzebnych Europie w ciągu następnych 10-20 lat - oświadczył Komisarz. Strategiczna wizja, która powinna leżeć u podstaw tych decyzji, jest ukierunkowana przez prace w ramach ESFRI, utworzonego w kwietniu 2002 r. dla wsparcia spójnych metod tworzenia polityki w zakresie infrastruktury badawczej w Europie. Janez Potocnik wyraził przekonanie, że europejski plan działania w dużym stopniu pomoże środowisku badawczemu zmierzyć się z odnowionymi wyzwaniami, ułatwiając koncentrację wysiłków na rzecz wspólnie uzgodnionych celów, aby rozwijać paneuropejską infrastrukturę badawczą nowej generacji. Komisarz zakończył swoją wypowiedź wezwaniem skierowanym do przywódców politycznych, aby w obecnym okresie podejmowania kluczowych decyzji kształtujących przyszłość UE wsparli rozwój społeczeństwa opartego na wiedzy, z badaniami naukowymi w centrum tego procesu, gdyż jest to najlepszy, jeśli nie jedyny, sposób utrzymania europejskiego modelu społecznego bez konieczności dokonywania wyboru pomiędzy wzrostem gospodarczym, spójnością społeczną i ochroną środowiska.