Dwubiegunowo?c w basenie Morza ?rodziemnego i zagrozenia dla stabilno?ci
W ostatnich 40 latach dystans dzielšcy zamożne i ubogie kraje basenu Morza �ródziemnego podwoił się. Instytut Analiz Ekonomicznych Hiszpańskiej Krajowej Rady ds. Badań (CSIC) przeprowadził niedawno analizę polaryzacji ekonomicznej w basenie �ródziemnomorskim; autorzy badania doszli do wniosku, że większy stopień polaryzacji wišże się z większš niestabilno�ciš politycznš i ostrzegli, że "istnieje bardzo duże ryzyko wybuchu otwartego konfliktu". Badanie, którego wyniki zostanš opublikowane w 2006 r. pod tytułem "Equity and Development" ("Kapitał i rozwój") jako czę�ć serii wydawniczej "Berlin Workshop Series" Banku �wiatowego, zostało przeprowadzone w ramach finansowanego przez UE projektu "Polaryzacja i konflikt". Celem tego wielodyscyplinarnego projektu szóstego programu ramowego (6. PR), którego koordynatorem jest ekonomista i profesor Instytutu Analiz Ekonomicznych CSIC w Barcelonie Joan Maria Esteban, jest promowanie i koordynowanie badań nad konceptualizacjš, modelowaniem i kwantyfikacjš polaryzacji i konfliktu oraz ich wzajemnymi powišzaniami. Partnerzy projektu majš nadzieję, że w wyniku swych prac przyczyniš się do wskazania najważniejszych czynników wywołujšcych konflikt, opracowania narzędzi i wska�ników wczesnego ostrzegania oraz ułatwiš zrozumienie roli alternatywnych form interwencji stron trzecich, takich jak mediacja lub arbitraż prowadzšcy do ugody, a także zaprojektowania następujšcych po konflikcie, możliwych do przyjęcia porozumień obejmujšcych system reprezentacji politycznej. Projekt integruje różne metodologie majšce �ródło w wielu dziedzinach nauk społecznych i łšczy modele teoretyczne z dowodami praktycznymi. Wyniki przeprowadzonego badania wskazujš, że dysproporcje ekonomiczne nie sš jedynym czynnikiem, jaki należy brać pod uwagę analizujšc spójno�ć społecznš i potencjalny konflikt. Partnerzy projektu proponujš zastosowanie nowej metodologii analizy opartej na koncepcji polaryzacji oraz nowego narzędzia analitycznego: wska�nika polaryzacji. Zadaniem wska�ników polaryzacji jest uchwycenie powstania "klubów państw", które cechuje duże podobieństwo wewnętrzne, a także wyra�nych różnic pomiędzy klubami. Następuje w ten sposób zmniejszenie nierówno�ci � ponieważ wszyscy członkowie klubu upodabniajš się do siebie � a jednocze�nie zaostrzenie polaryzacji. Dlatego też polaryzacja, a nie dysproporcja, najlepiej ilustruje proces powstawania grup o rozbieżnych interesach. Nowa metodologia została zastosowana do analizy wzorców rozwoju obserwowanych w krajach �ródziemnomorskich w latach 1961�1988 i doprowadziła do wniosku, że w ostatnich 40 latach państwa te stopniowo dzieliły się na biegunowe grupy bogatych i ubogich; grupy te stajš się coraz wyra�niejsze, a dystans między nimi powiększa się. Analiza dochodu na mieszkańca i populacji obu grup krajów za pomocš tradycyjnych narzędzi ekonomicznych, na przykład współczynnika Gini, pokazuje, że nierówno�ć pomiędzy tymi grupami wzrosła w tym okresie o tylko 18 procent. Po zastosowaniu wska�nika polaryzacji okazuje się jednak, że różnica ta jest dwukrotnie wyższa. Badanie wykazało, że wska�nik dwubiegunowo�ci wzrósł z 0,0643 w 1961 r. do 0,1313 w 1998 r. W roku 1961 zaobserwowano głębokš różnicę w dochodzie na mieszkańca w dwóch grupach państw, wyrażajšcš się proporcjš 5 do 1 w dwóch najbardziej skrajnych krajach, czyli we Francji i w Maroku. Pomiędzy tymi dwoma biegunami, w uporzšdkowanych kolejno państwach, różnice pomiędzy następujšcymi po sobie krajami dochodziły nawet do 46 procent. Jakkolwiek w latach sze�ćdziesištych XX wieku Hiszpania, Włochy Południowe i Grecja nie odbiegały zbyt daleko od afrykańskich państw �ródziemnomorskich, takich jak Maroko i Egipt, pod koniec lat dziewięćdziesištych ten dystans stał się niemal nie do pokonania. Autorzy badania przyznajš, że Unia Europejskš odniosła sukces w znaczšcym i systematycznym zmniejszaniu nierówno�ci w dochodzie na mieszkańca w poszczególnych Państwach Członkowskich. Ale dr Esteban wyja�nia, że skuteczne stymulowanie wzrostu gospodarczego przez UE w krajach przystępujšcych do Wspólnoty miało międzynarodowy skutek uboczny, jakim jest powiększenie dysproporcji w stosunku do sšsiadów pozostajšcych poza strukturami UE. Ten skutek uboczny jest szczególnie widoczny w basenie Morza �ródziemnego. Państwa Członkowskie UE, a także Izrael, upodabniajš się pod względem dochodu, natomiast kraje �ródziemnomorskie nienależšce do UE sš relatywnie uboższe. Faktycznie obserwowany jest skutek podwójny: przy rosnšcej homogeniczno�ci wewnętrznej obydwu grup � krajów bogatych (Grecji, Hiszpanii, Izraela, Włoch i Francji) i ubogich (Maroka, Syrii, Egiptu, Tunezji, Algierii, Turcji i Jordanii) � powiększajšcy się dystans między tymi grupami staje się dramatycznie wyra�ny. Dr Esteban ostrzega, że taka skrajna dwubiegunowo�ć może prowadzić do dużego zagrożenia wybuchem otwartego konfliktu. � Jeżeli kraje te nie będš miały odpowiednio stymulujšcych celów, możemy znale�ć się na drodze prowadzšcej do dużej niestabilno�ci politycznej w tym regionie � stwierdził na zakończenie.
Kraje
Hiszpania