Jose Manuel Barroso zapowiada dzialania, dzieki ktorym europejska nauka bedzie rownie dynamiczna jak kultura
- Kultura i nauka są podstawami, na których opiera się Europa - powiedział Przewodniczący Komisji Europejskiej José Manuel Barroso, zwracając się do słuchaczy zgromadzonych na Politechnice w Delft w dniu 13 stycznia. Ale podczas gdy europejska działalność kulturalna jest niezwykle ożywiona, według przewodniczącego Barroso "sytuacja nauki, badań i technologii jest bardziej zróżnicowana, a pod niektórymi względami tendencje długoterminowe są niepokojące". Ilustrując fakt, że europejska kultura przeżywa swój rozkwit, przewodniczący Komisji wymienił rekordowe liczby odwiedzających galerie, publikację większej niż kiedykolwiek liczby książek i bardziej aktywny udział sektorów kreatywnych w rozwoju gospodarki Europy. Natomiast Unia Europejska nie osiąga tak dobrych wyników w nauce jak jej tradycyjni, a także nowi, konkurenci. - Nakłady UE na badania są o około jedną trzecią mniejsze niż w USA. Wydatki na europejskie B+R [badania i rozwój] wyrażone jako odsetek PKB pozostają niezmienione, natomiast inwestycje na badania w Chinach rosną w tempie 20 procent rocznie. Obserwowana jest coraz większa skłonność korporacji wielonarodowych do przenoszenia swej działalności badawczej poza Europę, coraz częściej do Azji, powiedział przewodniczący Barroso. Dodajmy do tego fakt, że Europa przyciąga mniej badaczy z innych krajów niż Stany Zjednoczone, oraz że trzy czwarte urodzonych w UE naukowców przebywających na studiach doktoranckich w USA twierdzi, że chciałoby zostać w tym kraju po zakończeniu nauki, a otrzymamy dość ponury obraz europejskiej działalności badawczej. Komisja Europejska podejmuje wysiłki, aby odwrócić ten trend, opracowując i realizując koncepcje organizacji takich, jak Europejski Instytut Technologiczny czy Europejska Rada ds. Badań Naukowych, a także prowadzi prace, których celem jest wskazanie konkretnych działań wspierających rozwój innowacyjnych firm w Europie, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Prowadzony jest też przegląd stosowania ustawodawstwa dotyczącego pomocy państwowej i regulującego zasady konkurencji. W opinii José Manuela Barroso priorytetem jest także unowocześnienie europejskiego szkolnictwa wyższego. Przeszkodą w osiągnięciu tego celu są trudności uniemożliwiające współpracę między poszczególnymi uniwersytetami oraz między uniwersytetami i przedsiębiorstwami, mniejsze niż w USA nakłady finansowe, a także brak rzeczywistej autonomii uniwersytetów. Przeszkody te można usuwać tylko po zlikwidowaniu "restrykcyjnych uregulowań krajowych", a po zwiększeniu zaufania do stopni naukowych nadawanych w pozostałych Państwach Członkowskich, wraz ze wzrostem mobilności studentów i personelu naukowego między krajami, powiedział przewodniczący Barroso. - Programy UE, takie jak Erasmus i działania Marie Curie, przynoszą pozytywne rezultaty, ale nadal potrzebny jest duży wysiłek Państw Członkowskich i samych uniwersytetów, prowadzący do stworzenia niezbędnych ram - powiedział José Manuel Barroso. Dodał on także, że wzrostowi liczby chętnych do studiowania nie towarzyszyło proporcjonalne zwiększenie nakładów finansowych. Przeciwnie, przeciętne zasoby na jednego studenta dostępne dla uniwersytetów nieprzerwanie malały w ostatnich dziesięcioleciach. Krytykując krajowe systemy ograniczające działalność niektórych uniwersytetów przewodniczący Barroso stwierdził, że uczelnie "nie mogły uzupełnić braków korzystając ze źródeł prywatnych - lub raczej powinienem powiedzieć, że nie zezwalano im tego robić". Niedobór nakładów inwestycyjnych doświadczany w szkolnictwie wyższym jest obecnie tak duży, że likwidacja różnicy dzielącej nas od USA wymagałaby przeznaczenia dodatkowych 10 000 euro na studenta rocznie w Europie, powiedział przewodniczący. - Trudno wyobrazić sobie jak możemy konkurować z najlepszymi na świecie, jeżeli nie zostaną podjęte działania likwidujące te różnice - dodał. Argumentując za połączeniem rzeczywistej autonomii z odpowiedzialnością uniwersytetów, José Manuel Barroso stwierdził, że "Państwa Członkowskie cenią swoje uniwersytety tak bardzo, że czasami narzucają im zbyt duże ograniczenia. Mikro-zarządzanie, nadmierne ujednolicanie - skutki mogą być paraliżujące." Jak powiedział, zamiast tego rządy powinny ograniczyć swoją ingerencję do tworzenia i ukierunkowywania całego sektora szkolnictwa wyższego, pozostawiając uniwersytetom swobodę samodzielnego decydowania o własnych priorytetach i programach, tworzenia własnych struktur organizacyjnych, zarządzania własnymi zasobami rzeczowymi, finansowymi i intelektualnymi, określania budżetów i wybierania partnerów, rekrutowania i właściwego wynagradzania swych pracowników, a wreszcie skupiania wspólnych wysiłków na realizacji instytucjonalnych priorytetów w zakresie badań, nauczania i świadczenia usług. Przewodniczący Komisji wezwał także do okazania uznania dla doskonałości na najwyższym poziomie i jej odpowiedniego nagradzania. Zaproponował, aby ten cel był realizowany przez odpowiednio zorganizowane uczelnie oferujące studia podyplomowe i doktoranckie/podoktoranckie. Komisja ze swej strony zamierza wspierać dążenie do doskonałości poprzez powołanie Europejskiego Instytutu Technologicznego (EIT). - Doskonałość wymaga wzorców - powiedział przewodniczący. Szczegóły powstania Europejskiego Instytutu Technologicznego nie są jeszcze dopracowane, lecz w chwili obecnej plany przewidują stworzenie EIT jako "organizacji zajmującej się kształceniem na poziomie wyższym, działalnością badawczą i innowacyjną, zarówno w wybranych strategicznych obszarach tematycznych, jak i w dziedzinie zarządzania nauką i innowacyjnością". - Aby uniknąć ponownego wynalezienia koła należy się oprzeć na zasadzie łączenia istniejących zasobów europejskich - dodał przewodniczący Barroso. Jeżeli wiosenna Rada Europejska zaaprobuje pomysł, propozycja legislacyjna będzie najprawdopodobniej gotowa latem tego roku, tak aby EIT przyjął pierwszych studentów w roku akademickim 2009/2010. José Manuel Barroso zakończył swoje przemówienie wracając do kwestii "kultura czy nauka?". Skupił on swą uwagę na nauce nie dlatego, że jest ona ważniejsza niż kultura, lecz dlatego, że są w tym obszarze braki. - Kultura i nauka są podstawami, na których opiera się Europa. Dlatego postąpimy słusznie zapewniając zawsze właściwe warunki do rozwoju obydwu tych dziedzin - powiedział.