Projekty badawcze zapewniają wiarygodne dane na potrzeby wspólnej polityki imigracyjnej
Nad niewieloma tematami dyskutuje się obecnie tak intensywnie na szczeblu krajowym w Europie jak nad imigracją. Od dziesięcioleci kwestia ta jest uwzględniana w rządowych programach, jednak nawet więcej czasu politycy, media i obywatele poświęcali zagadnieniom takim, jak zwiększona mobilność i rozszerzenie UE. Decydenci postanowili, że ponieważ wszystkie kraje członkowskie UE dzielą wspólne granice, sensowne jest wprowadzenie w UE wspólnej polityki imigracyjnej, ale przy ustawodawstwie i przepisach znacznie różniących się w poszczególnych państwach członkowskich opracowanie takiej polityki nie będzie sprawą łatwą. Szereg projektów badawczych finansowanych przez UE w ramach szóstego programu ramowego Komisji Europejskiej (6. PR) dotyczy zagadnień migracji i obywatelstwa. Projekty te spełniają określoną potrzebę. - Stwierdziliśmy, że podczas omawiania polityki [imigracyjnej] potrzebne jest nam wsparcie naukowe i dlatego poprosiliśmy o przeprowadzenie badań - powiedział Jordi García Martínez DG ds. Sprawiedliwości, Wolności i Bezpieczeństwa Komisji Europejskiej podczas prezentacji dwóch tego typu projektów w dniu 8 marca. Obydwa zaprezentowane projekty - THESIM ("Towards harmonised European statistics on international migration" - "W kierunku zharmonizowanych europejskich danych statystycznych dotyczących międzynarodowej migracji") i NATAC ("The acquisition of nationality in the EU Member States: rules, practices and quantitative developments" - "Uzyskiwanie obywatelstwa w Państwach Członkowskich UE: zasady, praktyki i wyniki ilościowe") są przedsięwzięciami przełomowymi. THESIM stanowi krok w kierunku zgromadzenia porównywalnych i rzetelnych danych na temat imigracji we wszystkich 25 państwach członkowskich UE. Podczas realizacji projektu doprowadzono do kontaktu krajowych urzędów statystycznych i ministerstw, które wcześniej nie miały ze sobą styczności. Projekt NATAC to pierwsza próba porównania ustaw w sprawie obywatelstwa oraz ich wprowadzenia w życie w krajach piętnastki. Badania zakończyły się wydaniem zalecenia mówiącego, że choć UE nie ma kompetencji prawnych w kwestii obywatelstwa, powinna zapoczątkować proces otwartej koordynacji, aby zachęcać do wprowadzenia minimalnego zbioru standardów i dobrych praktyk w zakresie ustaw o obywatelstwie i narodowości. - Głównym problemem jest istnienie granic. Brak granic eliminuje problem związany z ich przekraczaniem - stwierdził Michel Poulain, koordynator projektu THESIM, rozpoczynając prezentację. Zauważył on, jak "problem" imigracji krok po kroku przesuwał się ze szczebla krajowego na europejski, nie było jednak danych, które mogłyby pomóc w opracowaniu polityki na szczeblu europejskim. W tym miejscu zasadniczą rolę odgrywają dane statystyczne. - Pierwszym celem spełnianym przez dane statystyczne jest wspieranie polityki - wyjaśnił. - Nie zamykamy się w wieży z kości słoniowej. A wręcz przeciwnie - dodał. Wcześniej dane statystyczne na temat imigracji albo nie były dostępne, albo były niewiarygodne bądź nieporównywalne - powiedział profesor Poulain. Dostarczanie danych w ramach UE odbywało się w ramach dżentelmeńskiej umowy, co oznaczało, że nie zawsze były one przekazywane, niewiele też czyniono w kierunku zapewnienia ich porównywalności - stwierdził. Powodowało to niską jakość danych, tak że nie można ich było wykorzystać do jakichkolwiek analiz. Na przykład zdaniem profesora Poulaina, dane z dwóch krajów, odzwierciedlające imigrację z jednego z tych krajów do drugiego, zazwyczaj różniły się. Statystycy w całej Europie potwierdzają, że imigracja to jedna z tych dziedzin, w których dane nie są wiarygodne powiedział profesor Poulain. Deputowana do Parlamentu Europejskiego Ewa Klamt, sprawozdawca ds. podejścia UE do migracji ekonomicznej, podkreśliła uczestnicząc w prezentacji, że ona również stwierdziła brak danych statystycznych w tej dziedzinie. Po tym jak została posłem do Parlamentu Europejskiego w 1999 r., jej pierwszy raport, który opracowała, dotyczył imigracji. Ku swojemu zaskoczeniu odkryła, że brak jest danych, które mogłaby wykorzystać. Analizując dalej samodzielnie sytuację, stwierdziła, że w jej własnym kraju, Niemczech, otrzymywała różne dane z różnych partii politycznych. Konsorcjum THESIM, składające się z siedmiu zespołów z całej Europy, zajęło się tym problemem, odwiedzając każde z 25 państw członkowskich UE i organizując spotkania, na które zapraszano krajowych statystyków oraz przedstawicieli ministerstw. W niektórych krajach doprowadziło to do spotkania osób, które wcześniej nigdy nie miały ze sobą kontaktu. - Jedynym sposobem rozwiązania tego problemu było skontaktowanie tych ludzi ze sobą - wyjaśnił profesor Poulain. Profesor Poulain przyznaje, że pomimo sporych osiągnięć "problem będzie nadal istniał". Gromadzenie danych zabiera dużo czasu, a decydenci chcą szybko otrzymać informacje. - Chcą znać obecną sytuację, a nie sprzed trzech lat. To właśnie opóźnienie wyjaśnia, dlaczego dane nie są wykorzystywane przez niektórych decydentów i dlaczego ministerstwa próbują porównywać własne dane, powielając prace krajowych urzędów statystycznych. Profesor Poulain i jego współpracownicy dołożyli szczególnych starań, aby zapewnić szybką publikację wyników projektu THESIM, ponieważ wiedzieli, że zagadnienie imigracji jest obecnie omawiane na szczeblu UE. - Gdybyśmy opublikowali je za sześć miesięcy, powędrowałyby prosto do biblioteki - stwierdził. Podczas gdy projekt THESIM koncentrował się głównie na ustaleniu, gdzie mieszkają imigranci i czym się zajmują, projekt NATAC miał za zadanie przeanalizowanie sytuacji, w jakiej znajdują się imigracji i wyzwań, przed którymi stoją, szczególnie w trakcie ubiegania się o obywatelstwo w kraju pobytu. W ubiegłych dziesięciu latach zaobserwowano duże zmiany również w tej dziedzinie. Głównie dotyczyły one procesu uzyskiwania obywatelstwa, który stał się bardziej restrykcyjny. Szereg krajów wprowadziło testy lub inne wymagania, które imigranci muszą spełnić, aby móc się poddać naturalizacji. I znów w każdym z państw członkowskich UE istnieją odmienne regulacje i praktyki. Nawet w tych krajach, w których do problemu imigracji i obywatelstwa podchodzono z tego samego punktu widzenia, wdrożenie polityki przebiegło w odmienny sposób. Na przykład, zarówno w Wielkiej Brytanii i Holandii wymaga się, aby imigranci przed uzyskaniem obywatelstwa zdali test. Jednak podczas gdy w Wielkiej Brytanii organizuje się kursy w celu przygotowania imigrantów do testu oraz publikuje się broszury na temat jego treści, Holandia tego nie praktykuje. Brak informacji uzasadnia stwierdzeniem, że nie można nauczyć się, jak być Holendrem. Jak stwierdził koordynator projektu profesor Rainer Baubeck, do harmonizacji wiedzie jeszcze długa droga, ale już teraz kraje rozpoczynają szersze dyskusje na te tematy z innymi. Są one wynikiem uświadomienia sobie faktu, że polityka jednego kraju ma wpływ na funkcjonowanie innych krajów. Profesor Baubeck zauważył, na przykład, że Chinka przybywająca do Irlandii w celu urodzenia dziecka i w ten sposób zapewnienia mu obywatelstwa UE, również sama je uzyskuje jako główny opiekun dziecka. Odniósł się również do usiłowań Niemiec w zakresie wprowadzenia zakazu posiadania podwójnego obywatelstwa. Takie usiłowania spowodowały, że Turcja wprowadziła nową "różową kartę" umożliwiającą Niemcom urodzonym w Turcji ponowne ubieganie się o tureckie obywatelstwo po uzyskaniu urzędowego statusu obywatela Niemiec, podważając w ten sposób znaczenie polityki niemieckiej. - Chciałbym, aby stosowano otwartą metodę koordynacji, w ramach której państwa członkowskie wzajemnie przyglądałyby się swoim poczynaniom i uczyły się na podstawie dobrych praktyk - stwierdził profesor Baubeck. Isabelle Chopin z grupy ds. polityki migracyjnej, będąca jedną z osób uczestniczących w projekcie NATAC, przedstawiła niektóre z uzyskanych wyników w postaci zaleceń. Zarówno imigranci, jak i pracownicy administracji skorzystaliby na lepszej komunikacji w ramach całej procedury ubiegania się o obywatelstwo, lepszym wyszkoleniu pracowników, większej spójności w zakresie wymaganych dokumentów, uproszczeniu procedury, obowiązkowym uzasadnieniu każdego odrzuconego wniosku oraz kodeksie podwójnego obywatelstwa. Jest jedno pytanie, na które nie znają odpowiedzi żadne statystyki ani procedury uzyskiwania obywatelstwa - do jakiego stopnia imigranci się integrują. Isabelle Chopin stwierdziła, że obecnie organizacje pozarządowe debatują nad kwestią, czy obywatelstwo ma wpływ na integrację. Wiele osób uważa, że nie. Jednakże, jak sugerują wstępne wyniki, jeśli imigrant wie, że może rozpocząć procedurę ubiegania się o obywatelstwo, zwykle jego integracja jest większa Profesor Poulain stwierdził, że do dokonania pomiarów integracji konieczna jest typologia. Nie istnieje ona ani na szczeblu UE ani ONZ, choć niektóre kraje zaczynają ją opracowywać - oznajmił. Dyrektor Nauk Społecznych i Humanistycznych w Komisji Europejskiej, Dius Lennon, będąc pod wrażeniem wyników osiągniętych w obydwu projektach zadeklarował "opracowanie sposobu dalszego ich rozpowszechniania. Ważne jest, aby dane te wydostały się poza Brukselę" - powiedział. Zachęcił również wszystkich obecnych do uczestnictwa w konsultacjach na temat szczegółowej agendy badawczej dla siódmego programu ramowego (7. PR), który wkrótce ma się rozpocząć. Profesor Poulain zakończył swoją prezentację mówiąc, że podczas współpracy z Komisją "po raz pierwszy odczuł rzeczywiste zaangażowanie we wsparcie polityki". - W trakcie mojej długoletniej kariery doświadczyłem tego po raz pierwszy. Wycofanie się teraz byłoby pozbawione sensu"