Mobilność w UE wzmacnia tożsamość europejską, konkludują partnerzy projektu 5. PR
Jak wynika z najnowszych badań, obywatele migrujący z jednego kraju UE do innego na ogół mają znacznie bardziej pozytywny obraz Unii Europejskiej i postrzegają siebie jako osoby dysponujące większą wiedzą na temat instytucji i polityk europejskich niż ci, którzy pozostają w kraju swojego pochodzenia. Celem projektu PIONEUR, finansowanego z budżetu piątego programu ramowego (5. PR), było uzupełnienie brakującej wiedzy na temat wewnętrznej migracji w UE. "Migranci wewnątrz UE stanowią populację, która jest niewidoczna w dwojakim sensie. Po pierwsze, nie są oni rejestrowani jako 'cudzoziemcy' w jakikolwiek systematyczny sposób w krajach przyjmujących. Po drugie, do osób tych bardzo trudno dotrzeć standardowymi metodami sondażowymi, takimi jak wywiad czy ankieta", wyjaśniają autorzy końcowego raportu z wyników projektu. Konsorcjum PIONEUR, dysponujące środkami UE w wysokości niemal jednego miliona euro i koordynowane przez Uniwersytet Florencki, powstało w celu przeprowadzenia pierwszego systematycznego badania migracji wewnątrz UE. Partnerzy dokonali selekcji próby złożonej z 5000 Europejczyków, którzy jako obywatele innych krajów mieszkają na stałe w pięciu największych państwach członkowskich UE (we Francji, w Hiszpanii, w Niemczech, w Wielkiej Brytanii i we Włoszech), aby ocenić i porównać ich nastawienie i zachowanie w stosunku do populacji niemigrujących. Przedstawiając sytuację autorzy raportu stwierdzają, że choć swoboda poruszania się w obrębie UE jest jedną z fundamentalnych zasad Unii oraz najczęściej przywoływanym przykładem tego "co to znaczy być obywatelem europejskim", z oficjalnych danych wynika, iż mniej niż dwa procent mieszkańców UE uznawanych jest za przebywających na stałe poza krajem swego pochodzenia. "Wygląda na to, że pomimo istniejących możliwości, obywatele europejscy mają niezwykle niechętny stosunek do zamieszkania za granicą", czytamy w raporcie. Jednakże istnieją dowody na to, że mobilność między krajami wzrasta z powodu większej wiedzy na temat istniejących możliwości, jaką posiada nowe pokolenie ambitnych Europejczyków. Jak wynika z raportu, następuje zdecydowana zmiana środowiska społecznego, z jakiego wywodzą się migranci. O ile kiedyś były to głównie osoby o niskich kwalifikacjach przemieszczające się z powodów ekonomicznych, o tyle w ostatnich latach są to na ogół ludzie lepiej wykształceni, posiadający wyższe kwalifikacje. Zjawisko to jest w pewnym stopniu równoważone przez silne przepływy migracyjne z północy na południe w grupie obywateli będących na emeryturze, których wykształcenie na ogół jest niższe niż przeciętne wykształcenie populacji. Jednakże w ramach tych ogólnych trendów występują znaczne różnice pomiędzy różnymi migrującymi populacjami. "Na przykład najnowsza fala migracji z Hiszpanii do Niemiec to osoby dobrze wykształcone, natomiast osoby migrujące z Włoch nadal mają najczęściej wykształcenie gimnazjalne (wskazujące na istnienie gospodarczej niszy dla Włochów, takiej jak restauracje i lodziarnie)." Podobnie jest z wymienianymi przez badanych powodami przenoszenia się do innego kraju w Unii: różnią się one znacznie w zależności od kraju pochodzenia i kraju docelowego. W sumie jednak "rodzina/miłość" jest najczęściej podawaną przyczyną przenosin do innego kraju, wskazywaną przez 29,7 procent próby, a "możliwości pracy", co być może jest zaskakujące, wymienia tylko 25,2 procent badanych. 24 procent respondentów podało jako główny czynnik "jakość życia", a siedem procent stwierdziło, że powodem przenosin była "nauka". Badacze przypuszczają, że powodem sprawiającym, iż osoby zmieniające miejsce zamieszkania w UE czują się bardziej związane z Unią, mają bardziej pozytywny obraz Europy i postrzegają siebie jako jednostki posiadające większą wiedzę na temat spraw europejskich, może być szersze "wykorzystanie" przepisów europejskich przez te osoby. Wskazują oni swobodę przekraczania granicy, dostęp do rynków pracy i przywilejów socjalnych w innych krajach UE oraz nawiązywanie przyjaźni za granicą jako czynniki mogące pogłębiać poczucie tożsamości europejskiej u obywateli. Ci, którzy mieszkają w innym kraju UE na ogół mają większą świadomość polityczną niż ogół populacji i wykazują w swoich przekonaniach politycznych sympatie lewicowe. Jednakże zwiększone upolitycznienie ekspatriantów nie przekłada się na aktywny i trwały udział w życiu politycznym, a osoby zmieniające miejsce zamieszkania w UE na ogół także w mniejszym stopniu uczestniczą w wyborach niż przeciętni obywatele, przy czym wyjątkiem prawdopodobnie są wybory europejskie. Partnerzy zaangażowani w projekt PIONEUR przeprowadzili dodatkowe badanie polegające na porównaniu osób migrujących pochodzących z krajów piętnastki UE z osobami wywodzącymi się z krajów Europy Środkowej i Wschodniej. Na podstawie 40 wywiadów z obywatelami migrującymi z jednego z nowych państw członkowskich (Polski) i z jednego kraju kandydującego (Rumunii) ustalono, że choć przekraczanie granic w UE nie sprawia szczególnej trudności obywatelom żadnego z tych krajów, osiedlenie i uzyskanie prawa stałego pobytu jest trudne. "Zarówno Polacy jak i Rumuni doświadczają dyskryminacji, zwłaszcza w krajach takich, jak Włochy i Francja, w których oczekują zazwyczaj bliższych więzi kulturowych", ujawniają autorzy raportu. "Migranci o wyższych kwalifikacjach mają większe możliwości, lecz powszechnym zjawiskiem jest obniżenie statusu społecznego, ponieważ kwalifikacje i umiejętności tych osób zazwyczaj nie są uznawane na Zachodzie." Autorzy raportu odnotowują również nasilenie zjawiska określanego jako "migracja wahadłowa", szczególnie wśród obywateli polskich, którzy przemieszczają się między swym własnym krajem i innym państwem UE, co pozwala im korzystać z dobrodziejstw mobilności bez ujemnych stron związanych z imigracją i osiedlaniem się. We wnioskach badacze przyznają: "Nie jesteśmy w stanie powiedzieć, czy [...] mobilność podtrzymuje wzrost gospodarczy i innowacyjność". Wolą raczej koncentrować się na "politycznych korzyściach" wynikających z mobilności w UE, które rysują się wyraźniej niż korzyści ekonomiczne. "W sumie, osoby zmieniające miejsce zamieszkania w UE przyczyniają się do wzmocnienia legitymizacji UE. Tworzą oni 'grupę nośników' tożsamości europejskiej, będąc żywym świadectwem coraz bardziej zwartej Unii."
Kraje
Niemcy, Hiszpania, Francja, Włochy, Zjednoczone Królestwo