Zakłócony lot, czyli jak ptaki z Azji lądują w Europie
Ptaki wielu gatunków w poszukiwaniu pokarmu lub bezpiecznych lęgowisk udają się w podróż do innych części świata. Niektóre z nich mylą jednak drogę. Według badania przeprowadzonego przez zespół naukowców z niemieckiego Uniwersytetu w Marburgu, Bawarskiego Towarzystwa Ornitologicznego (Ornithologische Gesellschaft in Bayern e.V.) oraz Centrum Badań nad Środowiskiem - UFZ (Helmholtz-Zentrum für Umweltforschung), ptaki zbaczają z kursu z powodu błędu w ich programie genetycznym sterującym wędrówką. Pracę opublikowano na łamach czasopisma "Journal of Ornithology". U 38 gatunków ptaków wędrownych naukowcy analizowali masę ciała, rozpiętość skrzydeł, rozmiar obszaru lęgowego, odległość między obszarem lęgowym a zimowiskiem oraz odległość między obszarem lęgowym a środkową Europą. Praca uwzględniała ocenę doniesień o azjatyckich ptakach z rodziny drozdowatych (Zoothera) i rodzaju Phylloscopus (świstunki), które zbłądziły do Europy. W przeciwieństwie do tego, co uważano dawniej, naukowcy odkryli, że powodem błądzenia nie jest bynajmniej mylne określenie długości trasy lotu. Ustalili, że odległość między lęgowiskami w północnej Syberii a zimowiskami na południu Azji zbliżona jest do odległości między lęgowiskami a Europą, do której ostatecznie trafiały ptaki. Według naukowców, im większe podobieństwo odległości i liczebność populacji danego gatunku, tym wyższe prawdopodobieństwo, że jego przedstawiciele pomylą trasę. Za zbaczanie ptaków wędrownych z kursu obwiniano także czynnik rozmiaru ciała w połączeniu z niekorzystnymi warunkami pogodowymi. Tymczasem, zdaniem naukowców, gdyby rozmiar ciała rzeczywiście był istotny, wśród zbłąkanych ptaków przeważałyby ilościowo osobniki mniejsze. Dlaczego więc niektóre ptaki błądzą? Kierunek i czas przelotu przekazywane są z jednego pokolenia ptaków na drugie. Oznacza to, że przemieszczanie się wpisane jest w program genetyczny, dzięki któremu populacje ptaków przystosowały się do warunków panujących w otoczeniu. Ptaki wędrowne potrafią dostosować się do zmian w warunkach środowiskowych w ciągu zaledwie kilku pokoleń. Ich geny odpowiedzialne są za uczucie niepokoju, które każe im przemierzać tysiące kilometrów w kierunku zimowisk. Od dawna natomiast zagadką była przyczyna konsekwentnego zbaczania z trasy przez pojedyncze osobniki pewnych gatunków ptaków. "W takich przypadkach w programie genetycznym występują błędy powodujące, że ptaki, można by powiedzieć, skręcają w prawo zamiast w lewo" - wyjaśnia Robert Pfeifer, sekretarz generalny Bawarskiego Towarzystwa Ornitologicznego. "Zbłąkane ptaki można porównać z ludźmi jadącymi w złym kierunku autostradą - one lecą w złym kierunku na międzykontynentalnym szlaku wędrówki". Robert Pfeifer dodaje, że u większości takich ptaków mało prawdopodobny jest powrót do domu. "Jakkolwiek pewne oznaki wskazują, że pojedyncze ptaki próbują zimować na południu Europy, żaden z nich nie wróci do Azji". Azjatyckie ptaki, które za lądowisko obrały sobie teren środkowej Europy są równie pospolite w Azji, jak ich krewny, pierwiosnek (Phylloscopus collybita), w Europie. "Im więcej osobników liczy dany gatunek, tym wyższe prawdopodobieństwo, że jeden z nich będzie błędnie zaprogramowany i zboczy z trasy" - tłumaczy dr Jutta Stadler z centrum badawczego UFZ. "Pokonują tę samą odległość, tyle że w przeciwnym kierunku, przez co ostatecznie lądują w Europie. Dlatego mamy tu stosunkowo dużo zbłąkanych ptaków z Azji". Jako źródło naukowcy wykorzystali zestawienie potwierdzonych obserwacji pochodzące z podręcznika na temat ptaków Europy Środkowej, obejmujące okres od początku zapisów ornitologicznych do wczesnych lat 90.
Kraje
Niemcy