Uczciwość zawodowa w nauce dobrze chroniona w większości krajów europejskich - mówi raport
Według nowego raportu Europejskiej Fundacji Nauki (EFN) większość krajów europejskich jest dobrze wyposażona, aby chronić uczciwości i etyki w dziedzinie badań naukowych. W raporcie zatytułowanym "Strażnicy uczciwości - instytucjonalne podejścia od promowania i ochrony dobrych praktyk badawczych w Europie" przedstawiono przegląd sposobów wykorzystywanych do ochrony uczciwości zawodowej w nauce, w 18 krajach Europy. Aby przygotować ten raport EFN przeprowadziła sondaże w towarzystwach naukowych, organizacjach publicznych prowadzących działalność badawczą, instytucjach finansujących badania oraz innych organizacjach na szczeblu centralnym odpowiedzialnych za reagowanie na ewentualne zarzuty nieetycznych zachowań wśród naukowców. W centrum zainteresowania autorów raportu były kodeksy i wytyczne promujące dobre praktyki badawcze, działania i strategie organizacji zajmujących się problemem uczciwości zawodowej w badaniach, a także procedury określające postępowanie w przypadkach zachowań nieetycznych w dziedzinie badań naukowych. Stwierdzono, że w większości analizowanych krajów istnieją już mechanizmy promujące dobre praktyki badawcze. "Z przyjemnością patrzy się jak w większości krajów organizacje badawcze przyjmują na siebie odpowiedzialność "strażnika uczciwości" poprzez opracowywanie konkretnych kodeksów postępowania oraz wdrażanie mechanizmów reagowania na ewentualne wykroczenia" - mówi dr John Marks, Wiceprezes EFN, który nadzorował proces redagowania raportu. Raport pokazuje, że analizowane kraje stosują szeroki wachlarz technik radzenia sobie z problemem ochrony uczciwości zawodowej wśród naukowców. Niektóre dokumenty mają charakter edukacyjny, mówiąc o tym, czego się oczekuje od naukowców w tym względzie. Inne z kolei analizują w sposób bardziej szczegółowy różne aspekty dobrych praktyk badawczych. Niektóre organizacje posiadają klarowne kody lub wytyczne, które w jednoznaczny sposób opisują procedury, jakie należy wszcząć w przypadku pojawienia się podejrzeń, a także sankcje, jakie należy nałożyć na ewentualnych winowajców. Stosunkowo niewiele krajów i organizacji posiada ustabilizowane mechanizmy reagowania na nieuczciwe praktyki badawcze, a tam gdzie takie mechanizmy zostały wdrożone, często wynika to z wcześniejszych poważnych przypadków tego typu zachowań. Jednocześnie w wielu spośród badanych krajów prowadzone są intensywne prace nad przygotowaniem lub dalszym udoskonaleniem tego typu procedur. Na przykład grupa robocza w Austrii wydała zalecenie, aby stworzyć centralny organ, który będzie zajmować się przypadkami podejrzeń o wykroczenia w dziedzinie badań naukowych, a z kolei w Wielkiej Brytanii i Francji organizuje się warsztaty w celu przedyskutowania dalszych kroków potrzebnych do promowania dobrych praktyk badawczych. Na szczeblu międzynarodowym, Globalne Forum Naukowe OECD (Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) wspomaga wymianę poglądów na to, jak można zająć się problemem wykroczeń naukowych w ramach międzynarodowej współpracy badawczej. "Obserwujemy ogromną dynamikę w rozwoju naukowych struktur integracyjnych" - powiedział dr Marks. "Widać, że coraz więcej krajów i organizacji angażuje się w aktywny rozwój struktur, które zachęcają do integracji badawczej. Wygląda na to, że wysiłki zmierzające do stymulowania debaty o standardach w najlepszych praktykach, tak jak Globalne Forum Naukowe OECD poświęcone etyce zawodowej w dziedzinie badań naukowych oraz konferencja międzynarodowa poświęcona temu samemu zagadnieniu, przynoszą owoce. EFN wraz z kilkoma innymi organizacjami planuje teraz utworzyć forum, na którym osoby odpowiedzialne za ochronę etyki zawodowej w badaniach naukowych mogłyby wymieniać się ideami i doświadczeniami, i współpracować nad opracowaniem zharmonizowanych standardów europejskich.