Skip to main content

Multilingual locals, significant geographies: a new approach to world literature

Article Category

Article available in the folowing languages:

Wielojęzyczne podejście otwiera drzwi do bogatego świata literatury

Docenienie kontekstów lokalnych i wielojęzyczności mogłoby zmienić nasze wyobrażenie „literatury światowej”. Może to otworzyć nas na zupełnie nowe doświadczenia czytelnicze i pomóc spojrzeć na świat z różnych perspektyw.

Społeczeństwo

Literatura światowa – literatura, która krąży po całym świecie – stała się synonimem literatury w języku angielskim. Do kanonu weszło co prawda kilku pisarzy nieanglojęzycznych, ale ze względu na recenzje książek i kursy uniwersyteckie twórczość nieanglojęzyczna i myśli formułowane w innych językach pozostają na ogół niemal niewidoczne. W rezultacie dzieła, które nie powstały w języku angielskim i nie krążą po świecie, postrzega się jako prowincjonalne i niewystarczająco dobre, by uznać je za część „literatury światowej”. „Kluczowe pytanie brzmi: czyj jest ten świat?”, pyta koordynatorka projektu Mulosige Francesca Orsini, emerytowana profesor literatury hinduskiej i południowoazjatyckiej na Wydziale Orientalistyki i Afrykanistyki (ang. School of Oriental and African Studies, SOAS) Uniwersytetu Londyńskiego w Wielkiej Brytanii. „Kto decyduje o tym, co jest »literaturą światową«, a co nią nie jest?”. Orsini argumentuje, że obecne podejścia nie pozwalają na poznanie pełnego bogactwa literatury światowej. „W efekcie w kanonie znajdują się sami laureaci Nagrody Bookera i Nagrody Nobla”, mówi. „Ale co z całą resztą? Literatura światowa jest czymś więcej niż tylko środkiem do »przedstawienia« języka lub kultury zachodnim odbiorcom”.

Różne perspektywy

Projekt Mulosige, wspierany przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych, miał na celu zachęcenie do przyjęcia nowego podejścia do literatury światowej poprzez wprowadzenie kilku kluczowych zagadnień. Pierwszym z nich była wielojęzyczność. Jako studia przypadków wykorzystano prace z północnych Indii, Maghrebu i Rogu Afryki. „Większość części świata, jeśli nie wszystkie, charakteryzuje wielojęzyczność”, dodaje Orsini. „Jednak o literaturze często myśli się w kategoriach jednojęzycznych i narodowych, np. o literaturze hinduskiej czy literaturze niemieckiej. Zbyt często mamy do czynienia z hierarchią języków i ich wzajemnym przeciwstawianiem sobie na zasadzie konkurencji”. W ramach projektu podkreślano znaczenie kontekstu lokalnego, czyli tego, co nazwano wielojęzycznymi mieszkańcami. Na przykład w Maroku literatura francuska i arabska są często traktowane oddzielnie, jakby nie należały do tego samego środowiska. Projekt miał na celu ponowne przybliżenie do siebie („wspólne czytanie”) autorów w obu językach, podkreślenie znaczenia wzajemnych powiązań oraz postrzeganie wielojęzyczności jako bogactwa, a nie przeszkody. „Przyjęliśmy również szerszą perspektywę”, zauważa Orsini. „Zadaliśmy sobie pytanie, jak wygląda literatura światowa z perspektywy Delhi, albo Fezu, ponieważ w zależności od miejsca, w którym się znajdujemy, nieuniknione jest uzyskanie różnych poglądów”. Zespół projektowy stwierdził, że na przykład zimna wojna wywarła wpływ na wszystkie literatury, ale lokalne interpretacje literackie znacznie się różniły, a często przekraczały granicę między dwoma blokami. Wiązało się to ze wspólnymi doświadczeniami kolonializmu i powstaniem Trzeciego Świata jako rozpoznawalnego bytu.

Świat czytelnictwa

Poprzez seminaria i warsztaty projekt wprowadził te kluczowe koncepcje do dyskusji akademickich. „Mamy nadzieję, że wpłyniemy na sposób nauczania literatury światowej i wypromujemy podejścia, które podkreślają lokalne i regionalne perspektywy literatury »światowej« i porównawczej”, wyjaśnia. Zespół ma również nadzieję, że wpływ projektu wykroczy poza środowisko akademickie. Powstało przystępne archiwum cyfrowe zawierające nie tylko moduły dydaktyczne, ale także tłumaczenia i podcasty. Głównym zagadnieniem wszystkich tych zasobów jest znaczenie wielojęzyczności w tradycji literackiej, a także lokalnych kontekstów w światowych trendach. „Na przykład w Londynie mówi się w ponad 300 językach, które możemy usłyszeć i zobaczyć w opowieściach, poezji, piosenkach i książkach”, mówi Orsini. „Na jednym z ostatnich festiwali londyńscy poeci recytowali dzieła w języku somalijskim, hindi, chińskim itd. Dzięki tłumaczeniom możemy odkryć o wiele więcej, niż gdybyśmy trzymali się tylko tych pozycji, które zwykle są recenzowane i promowane”.

Słowa kluczowe

Mulosige, literatura, wielojęzyczność, anglojęzyczny, zachodni, hinduski, Maghreb, Afryka

Znajdź inne artykuły w tej samej dziedzinie zastosowania