Priorytetowe traktowanie systemów wczesnego ostrzegania skoncentrowanych na ludziach
Według Światowej Organizacji Meteorologicznej Europa jest najszybciej ocieplającym się kontynentem(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Ma to katastrofalne skutki, a ekstremalne zjawiska pogodowe i klimatyczne stają się coraz bardziej intensywne. Na przykład około 2 miliony ludzi(odnośnik otworzy się w nowym oknie) w całej Europie Środkowej zostało dotkniętych powodzią w 2024 roku, a kilka tygodni później wystąpiły niszczycielskie powodzie błyskawiczne w Walencji(odnośnik otworzy się w nowym oknie) w Hiszpanii. W rezultacie rośnie świadomość konieczności podejmowania działań wyprzedzających. „Problem z istniejącymi systemami wczesnego ostrzegania polega na tym, że są one zaprojektowane do wykrywania zagrożeń, a nie do dostarczania informacji umożliwiających działanie lub przewidywania skutków” — wyjaśnia koordynator projektu GOBEYOND(odnośnik otworzy się w nowym oknie) Daniel Sempere-Torres z Politechniki Katalonii(odnośnik otworzy się w nowym oknie).
Ocena ryzyka geologicznego i pogodowego
Aby wypełnić tę lukę, zespół projektu GOBEYOND opracowuje zaawansowany system wczesnego ostrzegania MR-IEWS (Multi-Risk Impact-based Early Warning System), który ocenia ryzyko geologiczne i pogodowe oraz identyfikuje nie tylko gdzie i kiedy wystąpi katastrofa, ale także kto i co najprawdopodobniej zostanie nią dotknięte. Informacje te są następnie wprowadzane do narzędzi cyfrowych w celu wspierania lepszego podejmowania decyzji przez organy ochrony ludności i służby ratownicze. „Zamiast wymyślać koło od nowa, system MR-IEWS opiera się na istniejących rozwiązaniach opracowanych w ramach wcześniejszych projektów UE, takich jak ANYWHERE(odnośnik otworzy się w nowym oknie), który był pionierem w prognozowaniu wpływu pogody w czasie rzeczywistym i narzędziach wspomagających podejmowanie decyzji” — mówi Sempere-Torres. System MR-IEWS został zaprojektowany w ramach żywych laboratoriów(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Naukowcy, twórcy technologii, władze odpowiedzialne za ochronę ludności, służby ratownicze oraz społeczności (regionalne i lokalne) wspólnie pracowali nad określeniem potrzeb i przetestowaniem rozwiązań. „Przekształcanie różnorodnych danych w użyteczne informacje jest bardzo trudne” — dodaje Sempere-Torres. „Lokalne zbiory danych na temat narażenia i podatności na zagrożenia różnią się szczegółowością i formatem, natomiast algorytmy wczesnego ostrzegania geofizycznego i meteorologicznego różnią się charakterem i skalami czasowymi”.
Testowanie ostrzeżeń opartych na skutkach
W wyniku tych prac powstały dwie rodziny platform. Pierwsza z nich zapewnia europejski i śródziemnomorski zasięg prognozowania (odpowiednio EW4EU i EW4MED), a druga oferuje dostosowane regionalne/lokalne systemy wspomagania decyzji (DSS). Platforma DSS łączy prognozy oparte na skutkach z ostrzeżeniami dla konkretnej lokalizacji o nadchodzących wydarzeniach, takich jak burze lub powodzie, uruchamiając predefiniowane protokoły ochrony ludności lub ewakuacji. Odpowiednie władze mogą uzyskać dostęp do tych informacji za pośrednictwem cyfrowego pulpitu nawigacyjnego, a automatyczne alerty mogą być również wysyłane do osób zarządzających sytuacjami kryzysowymi. Zespół prowadzi obecnie demonstracje operacyjne w czasie rzeczywistym(odnośnik otworzy się w nowym oknie) DSS w pięciu regionalnych i pięciu miejskich lokalizacjach pilotażowych. Miejsca te reprezentują różne konteksty i profile zagrożeń, w tym pożary, powodzie i susze. „Te rzeczywiste testy już potwierdzają, że ostrzeżenia oparte na skutkach prowadzą do szybszej reakcji i lepszej świadomości sytuacyjnej podczas krytycznych zdarzeń. Dzięki integracji rzeczywistych przepływów pracy w sytuacjach awaryjnych i współpracy z użytkownikami końcowymi od pierwszego dnia, zapewniamy, że rozwiązanie jest praktyczne, skuteczne i w pełni skalowalne” — zauważa Sempere-Torres.
Praktyczne informacje skoncentrowane na ludziach
Kluczowy kamień milowy został osiągnięty na początku 2025 r., wraz z pierwszymi prototypami operacyjnymi platform EW4EU i EW4MED. „Od czasu zademonstrowania początkowych możliwości tych platform, nadal ściśle współpracujemy z agencjami ochrony ludności i służbami ratowniczymi” — mówi Sempere-Torres. „Na przykład prototyp lokalnej platformy został z powodzeniem wykorzystany podczas ćwiczeń tsunami w Kadyksie w listopadzie ubiegłego roku”. Kontynuując te pilotażowe demonstracje w czasie rzeczywistym w trybie całodobowym, tworzona jest strona Community of Practice(odnośnik otworzy się w nowym oknie) w celu budowania zdolności pierwszej pomocy, uzupełniona praktycznymi szkoleniami. Jednocześnie partnerzy badają możliwości komercjalizacji, z praktycznymi opcjami przyjęcia dla władz i operatorów, wraz z wytycznymi dotyczącymi interoperacyjności i zarządzania danymi. Ostateczny zestaw zweryfikowanych platform MR-IEWS ma zostać udostępniony latem 2027 r. podczas końcowych warsztatów GOBEYOND w Atenach, otwartych dla wszystkich zainteresowanych stron. Wreszcie, koncentrując się bardziej na ocenach wpływu niż ocenach zagrożeń, projekt GOBEYOND pomaga w realizacji celów szeregu inicjatyw UE. Należą do nich Unijny Mechanizm Ochrony Ludności(odnośnik otworzy się w nowym oknie), strategia na rzecz unii gotowości(odnośnik otworzy się w nowym oknie) i unijna strategia adaptacyjna(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Projekt jest również zgodny z celami ram z Sendai dotyczące ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych(odnośnik otworzy się w nowym oknie) opracowanych przez ONZ.