Podejście do zarządzania pożarami środowiskowymi dla systemów lądowych bardziej odpornych na zmiany klimatu
Latem 2025 r. Europa doświadczyła jednego z najgorszych sezonów pod względem szkód spowodowanych przez pożary środowiskowe: całkowita spalona powierzchnia 1 034 552 hektarów(odnośnik otworzy się w nowym oknie), co oznacza znaczny wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim. Liczby te potwierdzają tendencję wzrostową: pożary środowiskowe stają się coraz częstsze i intensywniejsze, stanowiąc poważne zagrożenie społeczne i środowiskowe. Finansowany ze środków UE projekt FIRE-RES(odnośnik otworzy się w nowym oknie) prowadzi pionierskie badania nad zintegrowanym podejściem do ekstremalnych pożarów roślinności, koncentrując się na opartych na nauce wielofunkcyjnych, odpornych krajobrazach, zachętach ekonomicznych do ich utrzymania, zarządzaniu wielopodmiotowym i zaawansowanych rozwiązaniach technologicznych w celu zwiększenia gotowości, wykrywania i reagowania.
Nowy plan zwalczania pożarów
Tradycyjne strategie walki z pożarami roślinności w Europie koncentrowały się głównie na ich wczesnym wykrywaniu i tłumieniu. Jednak wraz z gwałtownym wzrostem liczby ekstremalnych pożarów środowiskowych, samo to już nie wystarcza. „Projekt FIRE-RES promuje zmianę w kierunku odporności krajobrazu i zintegrowanego zarządzania pożarami (IFM), które traktuje pożary jako część szerszego systemu społeczno-ekologicznego, a nie odizolowaną sytuację kryzysową" — mówi koordynator projektu FIRE-RES, Antoni Trasobares. W tym celu zastosowanie podejścia IFM oznacza konsolidację zapobiegania i gotowości, wykrywania i reagowania, odbudowy i adaptacji po pożarze w jedną skoordynowaną strukturę. Podejście to włącza nie tylko strażaków, ale także rolników, leśników, planistów gruntów i społeczności lokalne, które stają się kluczowymi graczami w tworzeniu bardziej odpornych krajobrazów.
Od koncepcji do rzeczywistych zastosowań
W ramach projektu utworzono 11 żywych laboratoriów w całej UE i w Chile, aby przetestować proponowane rozwiązania w rzeczywistych warunkach i ocenić, jak różne podejścia sprawdzają się w różnych scenariuszach pożarów. Wdrożono 34 innowacyjne działania, które obejmują demonstrację strategii zapobiegawczych opartych na krajobrazie — na przykład łączenie wypasu, leśnictwa i praktyk rolniczych w celu zmniejszenia ilości paliwa roślinnego i stworzenia naturalnych pasów przeciwpożarowych. „Rozwiązania te nie tylko zmniejszają ryzyko pożarów, ale mogą również wspierać źródła utrzymania na obszarach wiejskich, łącząc zapobieganie pożarom z produktywnym użytkowaniem gruntów” — dodaje Trasobares. Zespół projektu FIRE-RES testuje również nowe mechanizmy zarządzania i zachęty, w tym łączenie odpornego na pożary zarządzania gruntami z lokalnymi łańcuchami wartości. Wprowadzenie marki Fire Wine(odnośnik otworzy się w nowym oknie) jest godnym uwagi przykładem ilustrującym, w jaki sposób zapobieganie może być korzystne finansowo dla lokalnych społeczności.
Najnowocześniejsze narzędzia usprawnia zapobieganie i reagowanie
W ramach projektu FIRE-RES i przy udziale użytkowników końcowych opracowano i przetestowano narzędzia do monitorowania, modelowania i wspomagania decyzji. Obejmują one systemy wykrywania pożarów oparte na dronach, pseudosatelity do monitorowania w czasie rzeczywistym, ulepszone mapy ryzyka pożarowego i platformy cyfrowe, które integrują dane środowiskowe z informacjami operacyjnymi dla strażaków i zarządców gruntów. Jak mówi Trasobares: „Narzędzia te, zapewniając dokładniejsze i bardziej aktualne informacje, pomagają władzom planować interwencje, skuteczniej przydzielać zasoby przeciwpożarowe i poprawiać bezpieczeństwo zespołów reagujących”. Uruchomiona jednocześnie z projektem inicjatywa Open Innovation Challenge(odnośnik otworzy się w nowym oknie) rozszerzyła otwarte zaproszenie dla zainteresowanych stron (innowatorów, przedsiębiorców i naukowców) do przedstawienia proponowanych rozwiązań wyzwań związanych z ryzykiem ekstremalnych pożarów roślinności. Pozytywna reakcja doprowadziła do działań, które można z powodzeniem zintegrować z rzeczywistymi operacyjnymi przepływami pracy.
Zielone zyski
Zmniejszenie ryzyka pożarów roślinności i zarządzanie incydentami w przypadku ich wystąpienia ma kluczowe znaczenie dla zdrowia środowiska. Projekt FIRE-RES, opracowując strategie wspierające zrównoważone użytkowanie gruntów, przyczynił się do ochrony ekosystemów, które mają kluczowe znaczenie dla magazynowania dwutlenku węgla, różnorodności biologicznej i źródeł utrzymania na obszarach wiejskich. Prace projektowe wspierały również europejskie cele, takie jak ograniczenie przypadkowych pożarów, obniżenie emisji z pożarów środowiskowych i poprawa odporności obszarów chronionych, oferując solidną podstawę do wdrożenia rozporządzenia w sprawie odbudowy przyrody(odnośnik otworzy się w nowym oknie) w Europie.
Europa jako terytorium odporne na pożary środowiskowe
Rozwiązania i narzędzia opracowane w ramach projektu zostały zaprojektowane z myślą o długoterminowej wizji: utrzymania aplikacji długo po zakończeniu projektu. W tym celu projekt FIRE-RES przyjął rozszerzone ramy, w których sieć żywych laboratoriów będzie nadal zwiększać skalę sprawdzających się praktyk i dzielić się zdobytą wiedzą. „Projekt FIRE-RES ma na celu nie tylko dostarczanie nowych narzędzi, ale także budowanie trwałej kultury zintegrowanego zarządzania pożarami na całym kontynencie” — podsumowuje Trasobares. Jak mówi Trasobares: „Narzędzia te, zapewniając dokładniejsze i bardziej aktualne informacje, pomagają władzom planować interwencje, skuteczniej przydzielać zasoby przeciwpożarowe i poprawiać bezpieczeństwo zespołów reagujących”. Uruchomiona jednocześnie z projektem inicjatywa Open Innovation Challenge(odnośnik otworzy się w nowym oknie) rozszerzyła otwarte zaproszenie dla zainteresowanych stron (innowatorów, przedsiębiorców i naukowców) do przedstawienia proponowanych rozwiązań wyzwań związanych z ryzykiem ekstremalnych pożarów roślinności. Pozytywna reakcja doprowadziła do działań, które można z powodzeniem zintegrować z rzeczywistymi operacyjnymi przepływami pracy.