Rewolucja w ochronie dziedzictwa dzięki rozwiązaniom o obiegu zamkniętym
Zmiana klimatu, zanieczyszczenie środowiska i ekstremalne warunki pogodowe stanowią coraz poważniejsze zagrożenie dla zabytkowych budynków, tymczasem tradycyjne podejście konserwatorskie koncentruje się na naprawie szkód po tym, jak już do nich dojdzie. Projekt SCORE(odnośnik otworzy się w nowym oknie) przełamuje ten schemat poprzez wprowadzenie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym, modelowania klimatu i oceny wpływu na środowisko do ochrony dziedzictwa w Europie i Ameryce Łacińskiej. „Projekt SCORE wspiera strategie zapobiegawcze, które uwzględniają procesy fizykochemiczne i biologiczne wpływające na materiały zabytkowe, sprzyjając tworzeniu interwencji lepiej odpowiadających obecnym i przyszłym warunkom środowiskowym oraz oryginalnym materiałom”, mówi koordynatorka projektu Beatriz Menendez. Projekt, realizowany przy wsparciu programu działań „Maria Skłodowska-Curie”(odnośnik otworzy się w nowym oknie), zgromadził historyków, archeologów, naukowców zajmujących się ochroną środowiska i inżynierów pracujących wraz z firmami, organizacjami pozarządowymi i praktykami w północnej i południowej Europie, Kolumbii oraz Meksyku.
Ograniczenie wpływu na środowisko w przypadku renowacji
Jednym z najważniejszych osiągnięć projektu było opracowanie i przetestowanie zrównoważonych metod konserwacji, w szczególności zapraw renowacyjnych o zmniejszonym śladzie ekologicznym. Zaprawy te zawierają materiały pochodzące z recyklingu lub ponownie wykorzystane, takie jak pokruszona cegła, szkło lub skorupy z przemysłu spożywczego, dzięki czemu przyczyniają się do redukcji wydobycia surowców i ilości odpadów. Wykorzystując techniki oceny cyklu życia, zespół SCORE wykazał, że produkcja spoiwa jest głównym źródłem emisji CO2(odnośnik otworzy się w nowym oknie) w przypadku zapraw wapiennych. „Niektóre spoiwa, takie jak wapno gaszone, mogą powodować dwukrotnie większą emisję CO2 niż inne, takie jak wapno hydrauliczne”, zauważa Menendez. Poza wyborem materiałów badaczka podkreśla znaczenie transportu. W ramach projektu opracowano półautomatyczną procedurę wspomagania decyzji, która traktuje priorytetowo wapno hydrauliczne i lokalnie pozyskiwane materiały. Zespół SCORE zbadał również zastosowanie nanomateriałów, takich jak tlenek cynku i związki na bazie wapnia i cynku(odnośnik otworzy się w nowym oknie), w celu ograniczenia rekolonizacji grzybów na powierzchniach kamiennych. „Przyczyniając się do wydłużenia trwałości obróbki, materiały te mogą zmniejszyć częstotliwość interwencji, a w konsekwencji ilość związków chemicznych gromadzących się w środowisku”, wyjaśnia Menendez. Aby ocenić przyszłe ryzyko degradacji, zespół zastosował funkcje dawki i odpowiedzi, łączące warunki środowiskowe, takie jak zanieczyszczenie lub wilgotność, z rozkładem materiału. W połączeniu z modelowaniem klimatu umożliwiło to szacowanie ryzyka szkód spowodowanych powodziami, suszami i innymi ekstremalnymi zjawiskami klimatycznymi.
Od miast Majów do działającej długofalowo sieci badawczej
Podejście opracowane w projekcie SCORE zostało przetestowane przy pomocy studiów przypadków na półwyspie Jukatan, gdzie zabytkowe budynki są narażone na wysoką wilgotność, wzrostem roślinności i stres klimatyczny. Jedną z centralnych lokalizacji było Chichén Itzá, jedno z najczęściej odwiedzanych stanowisk archeologicznych w Meksyku oraz główne centrum polityczne i kulturalne świata Majów w X wieku. „Chichén Itzá było najważniejszym miastem na północy Jukatanu, co znajduje odzwierciedlenie w jego imponującej zabudowie architektonicznej”, zauważa Menendez. Podkreśla, że „większość ścian i wizerunków w Chichén Itzá była pierwotnie polichromowana”, co wymaga stosowania metod konserwatorskich odpowiednich do delikatnie malowanych i rzeźbionych powierzchni. W ramach projektu prowadzono także prace w Rezerwacie Biosfery Calakmul, rozległym chronionym terenie łączącym tropikalne lasy deszczowe i obiekty dziedzictwa archeologicznego. Starożytne miasto Calakmul, jeden z najbardziej znaczących ośrodków klasycznego okresu Majów, mieści setki monumentalnych budynków i rzeźbionych steli, z których wiele zostało odrestaurowanych w ostatnich dziesięcioleciach. Poza nowymi rozwiązaniami technicznymi najważniejszym dziedzictwem SCORE jest powstała w jego ramach międzynarodowa sieć. „Udało nam się osiągnąć cel dotyczący rozwijania trwałej współpracy badawczej i wzmacniania potencjału badawczego i innowacyjnego na poziomie europejskim i globalnym”, podsumowuje Menendez. Nowe inicjatywy, w tym projekt CHARM, pozwoli rozszerzyć tę współpracę i dalej rozwijać zrównoważoną ochronę dziedzictwa.
