Jak nauka pomaga odwrócić trend zmniejszającej się liczebności dzikich owadów zapylających
Delikatne brzęczenie pszczół i trzepot skrzydeł motyli, to dźwięki i widoki działających ekosystemów. Jednak w całej Europie spada liczebność dzikich owadów zapylających. Stawka jest wysoka, ponieważ, według globalnego badania(odnośnik otworzy się w nowym oknie), ponad 75% światowych upraw żywności przynajmniej częściowo zależy od zapylaczy. Aby pomóc w odwróceniu procesu utraty dzikich owadów zapylających, finansowany ze środków UE projekt Safeguard(odnośnik otworzy się w nowym oknie) skupia 22 partnerów z 14 krajów europejskich i trzech uniwersytetów w Chinach. Łącząc perspektywy środowiskowe, ekonomiczne i społeczne, projekt stara się zrozumieć czynniki powodujące spadek liczebności owadów zapylających i określenie, które działania są najbardziej skuteczne w ich ochronie. „Kluczowa innowacja polega na połączeniu wysokiej jakości danych dotyczących różnorodności biologicznej z wielkoskalowymi danymi środowiskowymi w całej Europie”, wyjaśnia koordynator projektu Ingolf Steffan-Dewenter. „Pozwala to na spójne analizy tego, w jaki sposób główne presje środowiskowe i czynniki kształtują społeczności owadów zapylających i interakcje między roślinami a owadami zapylającymi w skalach istotnych zarówno dla polityki, jak i zarządzania”.
Mapowanie spadku liczebności zapylaczy
Jednym z głównych osiągnięć projektu jest opracowanie publicznie dostępnych baz danych dotyczących rozmieszczenia, cech i interakcji owadów zapylających. Należy do nich baza danych European Plant-Pollinator Networks (EuPPollNet)(odnośnik otworzy się w nowym oknie), największa jak dotąd kompilacja badań interakcji zapylania na poziomie europejskim. Gromadzi dane na temat 2223 gatunków zapylaczy i 1411 gatunków roślin, które obejmują około jednej trzeciej głównych grup zapylaczy w Europie, takich jak pszczoły, bzygowate i motyle. Korzystając z tych i innych zbiorów danych, opartych na ponad 13 milionach indywidualnych obserwacji, zespół projektu Safeguard zastosował solidne modele do oceny trendów populacji, ryzyka wyginięcia i przyszłego wpływu na środowisko. Głównym rezultatem jest zaktualizowana europejska czerwona lista pszczół(odnośnik otworzy się w nowym oknie), która pokazuje, że 10% dzikich pszczół w regionie jest obecnie zagrożonych wyginięciem. Lista ta ma kluczowe znaczenie jako źródło informacji dla priorytetów w zakresie ochrony przyrody i polityk UE, w tym rozporządzenie w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Projekt wykazał, że spadek liczebności owadów zapylających rzadko jest spowodowany pojedynczą presją. „Na zapylacze wpływają kombinacje różnych presji, a kierunek i siła tych efektów zależą od kontekstu środowiskowego”, mówi Steffan-Dewenter. Na przykład wyższe temperatury doprowadziły do homogenizacji społeczności regionalnych i wzmocniły spadek liczebności dzikich pszczół na terenach rolniczych, szczególnie w suchszym klimacie. Krajobrazy z bardziej półnaturalnymi siedliskami łagodziły wpływ ekstremalnych warunków pogodowych na gatunki przystosowane do zimna.
Które z metod ochrony owadów zapylających działają
Projekt Safeguard zebrał również dane empiryczne dotyczące różnorodności pszczół, motyli i bzygowatych na ponad 300 obszarach chronionych o wysokiej wartości. Te badania terenowe wykazały znaczenie lokalnej jakości siedlisk, różnorodności florystycznej i miejsc gniazdowania dla różnorodności owadów zapylających. W większej skali rolnictwo ekologiczne, połączone siedliska i małe pola uprawne o wysokim zagęszczeniu krawędzi w otoczeniu rolniczym okazały się korzystne dla społeczności owadów zapylających na obszarach chronionych. W ramach projektu przetestowano również interwencje wspierające zapylacze, identyfikując skuteczne środki, takie jak zmniejszona częstotliwość koszenia, mozaikowe systemy koszenia i siew kwiatów rodzimymi gatunkami wieloletnimi. Aby wesprzeć procesy decyzyjne, w ramach projektu Safeguard opracowano zintegrowane ramy oceny oparte na modelu czynnik-presja-stan-wpływ-reakcja, które można dostosować do różnych skal, od lokalnych do europejskiej. Ponadto centrum wymiany wiedzy Safeguard(odnośnik otworzy się w nowym oknie) zapewnia dostęp do danych, narzędzi i spostrzeżeń dla naukowców, praktyków, obywateli i decydentów. Jak wspomina Steffan-Dewenter, istnieje potrzeba „wielorakich i zintegrowanych działań w celu powstrzymania spadku zapylaczy i szerzej rozumianej różnorodności biologicznej”. Projekt Safeguard stworzył podstawy naukowe do kierowania tymi działaniami, dostarczając dowodów pozwalających zrozumieć wzorce zapylaczy i przewidywać przyszłe wyzwania w całej Europie.