Wpływ kontekstu społecznego na podejmowanie decyzji moralnych
Ukształtowani przez wartości, zasady i przekonania, lubimy myśleć, że nasz wewnętrzny kompas moralny pomaga nam poruszać się między dobrem i złem. Jednak decyzje etyczne rzadko – jeśli w ogóle – są podejmowane w próżni. Zawsze odbywa się to w kontakcie z innymi ludźmi, ich prawami, życiem i zasobami. Jak wiele zatem naszych decyzji moralnych jest w rzeczywistości podejmowanych niezależnie? Na to pytanie odpowiedzi poszukuje projekt YOURMORALS(odnośnik otworzy się w nowym oknie), finansowany ze środków UE. „Odpowiedź na to pytanie jest kluczowa dla zrozumienia ludzkiej moralności i tego, w jakim stopniu wpływają na nią nasze relacje społeczne, normy i kontekst” – mówi Eva Vives(odnośnik otworzy się w nowym oknie), badaczka podoktorska na Uniwersytecie w Gandawie(odnośnik otworzy się w nowym oknie).
Pomiar konfliktu moralnego
Na początek projekt wspierany przez program działania „Maria Skłodowska-Curie”(odnośnik otworzy się w nowym oknie) scharakteryzował wpływ, jaki obecność społeczna i kontekst mają na podejmowanie przez nas decyzji w obliczu dylematów moralnych. Aby to zrobić, Vives rejestrowała aktywność elektryczną mózgu zarówno za pomocą tradycyjnej elektroencefalografii (EEG), jak i EEG mózg-mózg. Ta druga metoda to unikalna technika, która pozwoliła jej zmierzyć synchronizację pracy mózgu dwóch uczestników. „Stworzyliśmy grę polegającą na rozważaniu dylematów moralnych, w którą mogli grać uczestnicy, a my za pomocą EEG mogliśmy mierzyć ich indywidualne i zbiorowe decyzje” – wyjaśnia.
Dokonywanie wyborów moralnych w sytuacjach wysokiego konfliktu
To, co odkryła Vives, było zaskakujące. „Zakładałam, że fizyczna obecność innej osoby w chwili podejmowania przez nas decyzji moralnych będzie miała wpływ na podejmowane przez nas decyzje, ale w rzeczywistości tak nie było” – zauważa. Vives twierdzi, że to sugeruje, iż ludzie mogą być odporni na bierny wpływ innych, przynajmniej jeśli chodzi o osobiste wybory moralne dokonywane w sytuacjach wysokiego poziomu konfliktu. Mimo to Vives zaobserwowała również wolniejszy czas reakcji podczas analizowania dylematów moralnych – szczególnie w momencie namysłu. „Sugeruje to, że obecność innej osoby ma wpływ na fazę rozważań w procesie podejmowania decyzji moralnych” – dodaje.
W stronę bardziej realistycznej moralności
Oprócz eksperymentów moralnych w ramach projektu opracowano również przepływ pracy wykorzystujący model przetwarzania języka naturalnego do klasyfikacji wpisów internetowych związanych z dylematami moralnymi. Pomysł polegał na wykorzystaniu tej bazy danych do opracowania serii rzeczywistych dylematów moralnych. „Podczas przeglądu literatury na temat kontekstu społecznego i podejmowania decyzji moralnych szybko stało się jasne, że przeprowadzono niewiele badań na temat tego, jak ludzie wspólnie podejmują decyzje moralne” – podsumowuje Vives. „Nasze badania pomagają wypełnić tę istotną lukę”. Część pytań badawczych projektu opublikowano w artykule przeglądowym https://osf.io/preprints/psyarxiv/umwvd_v1(odnośnik otworzy się w nowym oknie).
