Nowa era w leczeniu otyłości
Otyłość stanowi jedno z najpilniejszych wyzwań dla zdrowia publicznego w XXI wieku. Ponad miliard ludzi na świecie żyje obecnie z otyłością – przewlekłą i złożoną chorobą, która wiąże się z ponad 230 powikłaniami zdrowotnymi, w tym chorobami układu krążenia, cukrzycą i nowotworami. Mimo że otyłość staje się coraz powszechniejsza, pracownicy ochrony zdrowia wciąż mają trudności z przewidywaniem, u których osób rozwiną się powikłania związane z otyłością a które odniosą największe korzyści z konkretnych metod leczenia. Głównym zadaniem projektu SOPHIA(odnośnik otworzy się w nowym oknie), będącego partnerstwem publiczno-prywatnym finansowanym przez inicjatywę w zakresie leków innowacyjnych (IMI) we współpracy z Komisją Europejską, było wypełnienie tej luki w wiedzy. Projekt SOPHIA zrzesza ponad 35 partnerów z przemysłu, świata akademickiego, organizacji pacjentów i organizacji publicznych z UE i całego świata.
Wyjście poza podejście uniwersalne
Przez dziesięciolecia leczenie otyłości opierało się głównie na wskaźniku masy ciała (BMI), który jest prostym parametrem opartym na wadze i wzroście. Choć wskaźnik BMI jest przydatny na poziomie populacji, sam w sobie nie odzwierciedla złożoności biologicznej otyłości ani nie wyjaśnia, dlaczego osoby o podobnej masie ciała często doświadczają odmiennych problemów zdrowotnych. „Wcześniejsze podejścia do leczenia otyłości traktowały wszystkie osoby z otyłością jednakowo, nie biorąc pod uwagę zróżnicowanej patogenezy, indywidualnego ryzyka wystąpienia powikłań ani reakcji na leczenie” – wyjaśnia koordynator projektu Carel le Roux. Projekt SOPHIA miał na celu rozwiązanie tego problemu poprzez identyfikację odrębnych fenotypów otyłości i udoskonalenie stratyfikacji pacjentów. Badacze wykazali, że otyłość należy rozpatrywać szerzej, biorąc pod uwagę skład ciała, biomarkery fizyczne i fizjologiczne, genetykę i ryzyko chorób. Podejście to pomoże zrozumieć podstawowe różnice pomiędzy pacjentami i umożliwi przejście na strategie leczenia skupione na redukcji ryzyka zdrowotnego, a nie wyłącznie na masie ciała.
Wykorzystanie danych do przewidywania wyników
Naukowcy stworzyli federacyjną bazę danych, która umożliwia bezpieczną analizę wyników wielu badań bez konieczności przesyłania poufnych informacji o pacjentach. Baza danych gromadzi informacje z ponad 18 badań dotyczących ponad 90 000 pacjentów. Naukowcy wykorzystali uczenie maszynowe oraz dane kliniczne na dużą skalę i skupili się w szczególności na przewidywaniu ryzyka powikłań związanych z otyłością, takich jak choroby układu krążenia i przewlekła choroba nerek. Modele te pomagają określić, u których pacjentów występuje największe prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań i jakie strategie leczenia mogą być najskuteczniejsze w różnych grupach pacjentów.
Nowy cel – redukcja ryzyka
Do najważniejszych osiągnięć naukowych projektu należało opracowanie nowej perspektywy leczenia otyłości. Badacze z projektu SOPHIA odkryli, że wartości bezwzględne BMI(odnośnik otworzy się w nowym oknie) oraz stosunek obwodu talii do wzrostu po zmianie masy ciała są silniej powiązane z przyszłymi zagrożeniami dla zdrowia niż procent utraconej masy ciała. Opierając się na obszernych danych z życia codziennego, zespół badaczy zasugerował, że osiągnięcie wskaźnika BMI poniżej 27 kg/m² lub stosunku talii do wzrostu poniżej 0,53 wiąże się z niższym ryzykiem wystąpienia takich schorzeń, jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie, choroba zwyrodnieniowa stawów i choroby układu sercowo-naczyniowego.
Pacjenci dostają głos
Projekt SOPHIA badał również doświadczenia osób żyjących z otyłością. Naukowcy zebrali dane jakościowe od pacjentów i pracowników służby zdrowia, aby lepiej zrozumieć motywacje i obawy związane z leczeniem otyłości(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Jednym z wartych dostrzeżenia rezultatów było stworzenie edukacyjnego zasobu Photovoice, łączącego fotografie i osobiste świadectwa. „Dzięki rejestrowaniu rzeczywistych doświadczeń zwróciliśmy uwagę na emocjonalny i społeczny wymiar otyłości oraz przyczyniliśmy się do działań na rzecz zmniejszenia stygmatyzacji i poprawy zaangażowania pacjentów” – podkreśla Alix Feldman, liderka projektu reprezentująca przemysł. W dalszej perspektywie projekt SOPHIA będzie dalej weryfikował proponowane cele leczenia i rozszerzał infrastrukturę danych federacyjnych na potrzeby przyszłych badań. Modele predykcyjne będą nadal testowane w praktyce klinicznej, co pozwoli systemom opieki zdrowotnej lepiej dobierać odpowiednie leczenie do odpowiedniego pacjenta.
