Droga do zrównoważonej ochrony roślin
Współczesne systemy upraw opierają się na stosowaniu pestycydów w celu osiągnięcia wysokiej wydajności plonów oraz zwalczania szkodników i chorób roślin. Stosowanie tych substancji wiąże się jednak nierozerwalnie ze szkodliwym wpływem na zdrowie ludzi i stan środowiska. Aby rozwiązać ten problem i skutecznie wprowadzić bardziej zrównoważone systemy stosowania pestycydów, naukowcy muszą lepiej zrozumieć drogi narażenia i przeprowadzić kompleksową ocenę ryzyka związanego z mieszankami pestycydów. Zespół finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu SPRINT(odnośnik otworzy się w nowym oknie) przeprowadził szeroko zakrojony monitoring w celu analizy pestycydów występujących w gospodarstwach rolnych, u ludzi oraz w ekosystemach lądowych i wodnych. Konsorcjum projektu zbadało również ścieżki prowadzące do osiągnięcia zrównoważonej przyszłości rolnictwa, które są zgodne z założeniami europejskiej strategii „od pola do stołu”(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Naukowcy z 14 państw europejskich i Argentyny zbadali koszty i korzyści związane ze stosowaniem pestycydów w gospodarstwach rolnych, w tym ich oddziaływanie na konsumentów. Ich praca polegała na monitorowaniu pozostałości pestycydów w glebie, wodach powierzchniowych i osadach, a także powietrzu, kurzu domowym, moczu, kale i krwi zwierząt i ludzi w 11 badanych lokalizacjach. Na podstawie wyników tych badań naukowcy wybrali konkretne mieszanki pestycydów, aby zbadać ich wpływ na przeżywalność i reprodukcję. W ramach prac zespół ocenił także wpływ mieszanin środków chemicznych na występowanie chorób i niekorzystnych efektów zdrowotnych dla ludzi, zwierząt i ekosystemów.
Zidentyfikowane zagrożenia związane z pestycydami
Zespół wykorzystał wnioski z badań w celu opracowania zestawu narzędzi Global Health Risk Assessment Toolbox(odnośnik otworzy się w nowym oknie), który gromadzi udoskonalone metody pomiaru narażenia na pestycydy i ryzyka związanego z ich stosowaniem w oparciu o rzeczywiste dane. „Nasz zestaw narzędzi pomoże europejskim organom odpowiedzialnym za zdrowie publiczne i środowisko w podejmowaniu bardziej świadomych decyzji dotyczących bezpieczeństwa pestycydów”, wyjaśnia Violette Geissen, koordynatorka projektu z Uniwersytetu w Wageningen w Niderlandach. Naukowcy współpracowali również z rolnikami, doradcami i decydentami, a także przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego i sektora prywatnego, aby opracować konkretne plany działań prowadzące do rolnictwa wolnego od pestycydów. Studia przypadków obejmowały szeroki zakres systemów upraw, w tym ogrodnictwo, uprawę winorośli, sadownictwo, uprawę oliwek, ziemniaków, zbóż, roślin oleistych i gospodarstwa mieszane. Jak uważa Geissen: „Praca nad ścieżkami transformacji pokazuje, że redukcji pestycydów nie da się osiągnąć wyłącznie poprzez działania na poziomie pojedynczych gospodarstw rolnych oraz zastępowanie środków ochrony roślin. Tego rodzaju transformacja wymaga skoordynowanego wsparcia strategicznego na rzecz innowacji agroekologicznych w gospodarstwach rolnych, infrastruktury wspierającej różnorodność biologiczną, bardziej zrównoważonych łańcuchów wartości, niezależnych systemów doradztwa, przejrzystych danych, zaangażowania społecznego i reform w zakresie zarządzania. Jak dodaje badaczka: „Badania zrealizowane w ramach projektu SPRINT podkreślają również istnienie potrzeby ściślejszego monitorowania wskaźników środowiskowych dotyczących gleby, osadów, powietrza i pyłu, a także biomonitoringu człowieka, opracowania biologicznych wartości orientacyjnych, zharmonizowanych rejestrów rozwiązań i zezwoleń oraz narzędzi do analizy ryzyka w celu wskazania substancji, upraw i regionów charakteryzujących się największym ryzykiem”.
Zrównoważone rozwiązania
Dzięki współpracy z rolnikami i innymi interesariuszami badacze byli w stanie wskazać praktyki rolnicze i działania strategiczne, które ograniczają zależność od chemicznych środków ochrony roślin. Takie rozwiązania pozwalają rolnikom na wykorzystanie bardziej zrównoważonych środków ochrony roślin, które ograniczą negatywny wpływ pestycydów na zdrowie ludzi i środowisko, a jednocześnie pozwolą na osiągnięcie opłacalnych gospodarczo systemów upraw. „Projekt SPRINT dostarczył decydentom wymaganych danych, przekładając wnioski z badań i opracowanych przez interesariuszy ścieżek transformacji na strategie obejmujące trzy obszary”, zauważa Geissen. „Umożliwi to budowę systemów rolniczych wolnych od pestycydów, wzmocni zarządzanie ryzykiem związanym z ich stosowaniem i zwiększy znaczenie wspólnej polityki rolnej w ograniczaniu uzależnienia od tych środków”. „W skali globalnej rezultaty projektu SPRINT będą oddziaływały także poza granicami Europy - wiele państw zmaga się z podobnymi wyzwaniami związanymi z uzależnieniem od pestycydów, bezpieczeństwem żywnościowym, degradacją środowiska i ochroną zdrowia publicznego”, podsumowuje Geissen.
