Raport z oceny wpływu potwierdza sukces 5. PR
Zdaniem autorów nowego raportu dotyczącego piątego programu ramowego (5. PR), program ten był sukcesem, a wysoki stopień osiągnięcia celów i znaczny zakres oddziaływania pod względem wiedzy i tworzenia sieci dokładnie odpowiadał ogólnym założeniom programu dla badań UE w ramach współpracy. Raport został ogłoszony przez Dyrekcję Generalną ds. Badań Naukowych Komisji Europejskiej i opiera się na danych uzyskanych za pomocą kwestionariuszy rozprowadzanych wśród uczestników 5. PR w 2004 r. Autorzy raportu podkreślają, że chociaż kwestionariusze nie pozwalają poszczególnym jednostkom dokładnie ocenić wpływu indywidualnych projektów badawczo-rozwojowych (B+R) na wyniki makroekonomiczne, dostarczają one najważniejszych informacji na temat wpływu na pojedynczych uczestników, poziomu osiągania celów oraz poziomu zadowolenia uczestników. W przypadku zespołów badawczych szczególnie wyraźnie osiągnięcie celów odnotowano w zakresie pozyskiwania wiedzy i tworzenia sieci. Wyniki badań wykorzystane były również z dobrym skutkiem przez organizacje macierzyste, które zastosowały rezultaty projektów w ramach swoich struktur wewnętrznych. Zdaniem autorów raportu, zarówno środowisko akademickie, jak i przemysłowe postrzegało generalnie 5. PR jako środek służący poprawie konkurencyjności swej organizacji oraz tworzeniu nowych produktów, technologii i usług. Poważne osiągnięcia odnotowano również pod względem wewnętrznego wykorzystania wyników projektów i podniesienia renomy uczestniczących organizacji, przy czym pojawiły się oznaki, że w wielu przypadkach doszło do wzmocnienia pozycji konkurencyjnej oraz że w znaczącej liczbie przypadków uzyskano niewielkie korzyści rynkowe, zwłaszcza przez partnerów reprezentujących przemysł, którzy przypisywali tym celom istotne znaczenie. Osiągnięcie założeń i wpływu zostało również określone jako znaczne przez tych uczestników, dla których ważne było wykorzystanie wyników w formie nowych produktów, technologii i usług. Chociaż oddziaływanie na środowiska użytkowników, a nawet w szerszym wymiarze, było słabsze, wyniki te były zgodne z oczekiwaniami wobec programów badawczo-rozwojowych (B+R) w ramach współpracy, a do czasu przeprowadzenia sondażu połowa ankietowanych już uzyskała pewne korzyści ekonomiczne. 5. PR sprzyjał wzajemnym relacjom w dużej grupie zróżnicowanych interesariuszy zorientowanych na B+R w UE. Pozwolił uczestnikom posiadającym wcześniejsze doświadczenie we współpracy badawczej na rozszerzenie zakresu sieci i tworzenie nowych partnerstw. Udział w poprzednich programach nie był także czynnikiem ograniczającym. Jednakże autorzy raportu odnotowali, że nowi uczestnicy 5. PR postrzegani byli jako mniej skłonni do zabiegania o środki w ramach szóstego programu ramowego (6. PR), a zatem istniało większe prawdopodobieństwo odrzucenia ich wniosków o fundusze niż miało to miejsce w przypadku bardziej doświadczonych partnerów. Uczestnicy traktowali zazwyczaj badania prowadzone przez siebie w ramach 5. PR jako część pewnego nieprzerwanego ciągu B+R: projekty 5. PR opierały się na wcześniejszych pracach prowadzonych wewnątrz organizacji i prowadziły do nowych projektów badawczo-rozwojowych. Wiele projektów opierało się także na pracach prowadzonych w kontekście programów krajowych oraz poprzednich programów UE i stanowiło bodziec do podejmowania dalszych prac w kolejnych programach o podobnym charakterze. Projekty B+R realizowane w ramach 5. PR, generalnie uznano za inicjatywy mające znaczenie strategiczne, charakteryzujące się dużym stopniem złożoności pod względem technicznym i dotyczące najważniejszych dziedzin technologii z perspektywy zaangażowanych organizacji. Zaledwie kilka projektów zaliczono do kategorii przedsięwzięć o wysokich kosztach/wysokim ryzyku. Uczestnicy zdawali sobie sprawę z tego, że wiele z tych osiągnięć i tego oddziaływania nie urzeczywistniłoby się bez 5. PR: aż 57 procent uczestników przyznało, że nie podjęłoby realizacji swoich projektów bez finansowania UE, a w przypadku kolejnych 36 procent takie finansowanie pozwoliło prowadzić projekty w szerszej skali, z udziałem większej liczby partnerów i umożliwiło wyznaczenie ambitniejszych celów. Ogółem 55 procent partnerów projektów uznało, że korzyści wynikające z zaangażowania w 5. PR były większe niż koszty z tym związane. Należy zauważyć, że partnerzy reprezentujący przemysł generalnie traktowali korzyści wynikające z udziału w programie z większym sceptycyzmem niż przedstawiciele środowiska akademickiego. W raporcie znalazły także odzwierciedlenie główne przyczyny niezadowolenia. Oprócz braku dostępności dodatkowych funduszy na wzmocnienie pozytywnych wyników projektu, znacząca mniejszość respondentów wymieniła w tej kategorii wdrażanie programu, a w szczególności procedury dotyczące składania wniosków i ich oceny, jak również tryb realizacji płatności związanych z projektem. Co bardziej niepokojące, raport wykazuje, że od czasu badania porównawczego przeprowadzonego w 2000 r. nastąpiło obniżenie poziomu zadowolenia z korzyści odniesionych w związku z udziałem w programie. Przejście od 5. PR do 6. PR nie zostało uznane za sprawne, a uczestnicy są generalnie bardziej niezadowoleni z instrumentów 6. PR niż z instrumentów jego poprzednika. UE odniosła korzyści z istnienia 5. PR w takim wymiarze, w jakim uczestnicy ogólnie osiągnęli zakładane cele. Chociaż cel Rady Europejskiej, jakim jest zajęcie przez UE pozycji wiodącego społeczeństwa opartego na wiedzy do 2010 r., wytyczono w Lizbonie po rozpoczęciu realizacji 5. PR, sukces programu w zakresie doskonalenia profili umiejętności oraz zapewnienia większej liczby coraz lepszych badaczy niewątpliwie wzmocnił Europejską Przestrzeń Badawczą i przyczynił się do realizacji celu lizbońskiego. Fakt, że wiele projektów nie zostałoby zainicjowanych lub ich realizacja byłaby mniej optymalna w przypadku braku finansowania UE jest również oznaką wypracowania europejskiej wartości dodanej w wymiarze ogólnym. Na zakończenie autorzy raportu zalecają zwiększenie akceptowalności procedur i sposobów wdrażania programów tak, aby przyszłe programy ramowe stały się bardziej atrakcyjne zarówno dla partnerów reprezentujących środowisko akademickie, jak i przemysł. Autorzy raportu formułują także szereg zaleceń mających doprowadzić do poprawy ogólnych wyników programów, łącznie z zapewnieniem, że kryteria wyboru wniosków należycie eksponują liczne cechy projektu powiązane z pozytywnymi wynikami, w tym jasno określone i ambitne cele projektu określone we wnioskach projektowych, a także udokumentowane zdolności partnerów w zakresie odpowiedniego potencjału technicznego, organizacyjnego i wdrożeniowego.