Wspólne wykorzystanie środków zwiększy efektywność europejskiej floty badawczej, brzmią wnioski raportu
Europejska flota do badań morskich osiąga znakomite wyniki, a pod względem ilości dostępnego sprzętu nie ma sobie równych na całym świecie. Potrzebne są jednak większe inwestycje, ze szczególnym uwzględnieniem statków o zasięgu regionalnym, oraz dalsza współpraca władz krajowych mająca na celu zapewnienie bardziej racjonalnego wykorzystania istniejącej floty. Jednocześnie konieczne jest, aby Komisja Europejska włączyła finansowanie tego ważnego arsenału badawczego do kolejnych ramowych programów badań. Między innymi takie wnioski i zalecenia przedstawiono w raporcie opublikowanym przez Radę Morską Europejskiej Fundacji Nauki (ESF). Przez ponad sto lat statki były jedynym środkiem umożliwiającym badaczom dostęp do powierzchni mórz, wód morskich i dna morskiego. Rozwój technologii satelitarnej i dryfterów wiele zmienił, jednak statki badawcze i znajdujący się na nich sprzęt są nadal niezastąpione w uzyskiwaniu ogromnych ilości danych koniecznych do opracowywania numerycznych modeli zmian klimatu. Statki badawcze są również niezbędne w procesie pobierania próbek z dna morskiego i obsługi obserwatoriów dna morskiego, które już wkrótce będą odgrywały kluczową rolę w naukach morskich. Według autorów raportu zatytułowanego "Europejskie oceaniczne floty badawcze - w stronę wspólnej strategii i bardziej efektywnego wykorzystania", Europa ma w sumie 46 statków do badań morskich, w tym 11 jednostek o zasięgu globalnym (działających na wielu oceanach), 15 jednostek "oceanicznych" i 20 "regionalnych". Chociaż porównanie z flotą amerykańską wypada korzystnie dla Europy, w raporcie zwrócono uwagę na dwa obszary, które mogą być źródłem problemów w dłuższej perspektywie. Po pierwsze tylko większe kraje, takie jak Francja, Niemcy, Włochy, Hiszpania i Wielka Brytania, posiadają statki o zasięgu globalnym. Nasuwa się w związku z tym pytanie o możliwości udziału naukowców z mniejszych krajów w badaniach prowadzonych na pełnych wodach oceanicznych. Drugim problemem jest wiek wielu statków floty, zwłaszcza jednostek o zasięgu regionalnym. W raporcie oceniono, że w 2010 roku liczebność statków o zasięgu globalnym będzie nadal wynosiła 10, natomiast liczba jednostek oceanicznych spadnie w tym samym okresie z 15 do 12. Jednak najszybciej starzeją się statki regionalne, których okres użytkowania wynosi 19 lat. Jak argumentują autorzy raportu, oznacza to przekroczenie o 30 proc. nominalnego czasu użytkowania wynoszącego 15 lat, a także konieczność wydatkowania środków na budowę nowych regionalnych statków badawczych. W raporcie stwierdzono, że sprzęt zainstalowany na tych statkach jest "bez wątpienia bardzo nowoczesny", "działa bez zarzutu", a "pod względem zakresu nie ma sobie równych na całym świecie", jednak nie był do tej pory w pełni wykorzystywany. Problemem jest między innymi fakt, że jakkolwiek wiele z dużych przyrządów można swobodnie umieszczać na innych jednostkach, większość z nich jest własnością niewielkiej grupy krajów. Obecnie brak jest jakichkolwiek formalnych systemów lub procedur regulujących wypożyczanie czy oddawanie sprzętu w dzierżawę pomiędzy europejskimi statkami. Wyjątkiem są członkowie grupy wymiany urządzeń oceanicznych (Ocean Facilities Exchange Group), korzystający z systemu barterowego obejmującego sześć instytutów europejskich. W celu zwiększenia wykorzystania dostępnych zasobów, autorzy raportu wzywają do utworzenia większej liczby podobnych systemów wymiany, realizacji wspólnych programów oraz wspólnego finansowania przez kraje inwestycji i kosztów operacyjnych. Inne kwestie, które należy rozważyć, dotyczą interoperacyjności, wsparcia technicznego, przygotowywania rocznych programów, współpracy poza Europą, ubezpieczenia oraz transportu i spraw celnych. Autorzy raportu zwracają ponadto uwagę na rolę władz krajowych w finansowaniu i ułatwianiu współpracy, a także zadają pytanie, w jaki sposób Komisja Europejska może poprawić wydajność działań floty badawczej dziś i w przyszłości. Sugerują, że do kolejnych ramowych programów badań Komisja powinna włączyć finansowanie floty do badań morskich, jej sprzętu, jak również kwestie interoperacyjności. W raporcie oceniono, że chociaż działania te nie wymagają wysokich nakładów finansowych, wspierałyby one efektywny kosztowo proces integracji. Autorzy raportu zalecają również uwzględnienie statków badawczych w planie Europejskiego Forum Strategii ds. Infrastruktur Badawczych (ESFRI), argumentując, że dałoby to szansę na dostęp do finansowania na mocy artykułu 185.