Skip to main content

Charles IV and the power of marvellous objects

Article Category

Article available in the folowing languages:

Europejska historia opowiedziana na nowo na podstawie cennych przedmiotów

Ponowne zbadanie kolekcji kamieni szlachetnych Karola IV pokazało, że nawet w średniowieczu europejska tożsamość i wymiana kulturowa przekraczała granice narodowe.

Społeczeństwo

„Inspiracją dla tego projektu była wyjątkowa postać z europejskiej historii, Karol IV Luksemburski, król Czech i Święty Cesarz Rzymski”, wyjaśnia koordynator projektu POMOC, Gervase Rosser, profesor historii sztuki na Uniwersytecie Oksfordzkim w Zjednoczonym Królestwie. „Jego kariera przypadła na środkowe dekady XIV wieku, okres przewrotów w Europie Zachodniej, nękanej plagą i wstrząśniętej przeniesieniem Stolicy Apostolskiej z Rzymu do Awinionu”.

Ponowna analiza koncepcji kulturowych

Gdy w 1346 roku przypadła mu korona Czech, Karol postanowił przekształcić swą nową stolicę, Pragę, w połączenie Paryża z czasów jego młodości oraz Rzymu z okresu cesarskiego antyku. Miejscową katedrę przebudowano w oryginalnym francuskim stylu gotyckim. Zajęli się tym niemieccy rzemieślnicy. „Uniwersytet ufundowany przez Karola przyciągnął uczonych z zachodnich obszarów panowania chrześcijaństwa do tego nowego ośrodka”, zauważa Rosser. „Wyrażało to odrębną, czeską tożsamość, a także kosmopolityczną tożsamość protoeuropejską”. Projekt POMOC, realizowany przy wsparciu działania „Maria Skłodowska-Curie”, umożliwił stypendystce MSC, Ingrid Ciulisovej, przeprowadzenie nowego badania z zakresu polityki kulturowej Karola, pod nadzorem Rossera. Było to konieczne częściowo dlatego, że istniejące prace naukowe są nacechowane nacjonalistycznymi tonami ostatnich dwóch stuleci. „Duma i zazdrość uczonych ograniczyły ich zdolność do dostrzeżenia pełnego obrazu Karola. W szczególności czescy nacjonaliści często prezentowali go jako przede wszystkim Czecha”, wyjaśnia Rosser. „Karol bardzo interesował się czeską kulturą, którą przy tym promował. Jednak Ciulisová ma rację, podkreślając jego szersze horyzonty kulturowe. Nie zostały one w żaden sposób ukształtowane koncepcjami nacjonalizmu, który pojawił się dopiero w XIX wieku”.

Historia w klejnotach

Karol IV był pobożny i kolekcjonował święte relikwie. Osoby odwiedzające zamek Karlsztejn pod Pragą mogą nadal podziwiać jego wspaniałą kolekcję. Ciulisová zamiast tego skupiła się na jego zbiorze klejnotów, który również wiele mówi o strategii kulturowej tego króla i cesarza. „Ponowne wykorzystanie antycznych klejnotów – rżniętych kamieni szlachetnych oraz kamei – przez średniowiecznych rzemieślników jest dobrze znanym zjawiskiem”, stwierdza Rosser. „Jednak niewiele badań szczegółowo zajęło się tym tematem”. Na przykład złoty krzyż przekazany przez Karola katedrze w Akwizgranie (miejscu pochówku jego świętego poprzednika, Karola Wielkiego) jest udekorowany licznymi klejnotami tego rodzaju, w tym klasyczną kameą z wizerunkiem cesarza. Karol wykorzystywał też tak prestiżowe przedmioty jak pieczęcie i amulety jako ozdoby, a być może również – jako ochronę. „Wśród uczonych objętych patronatem cesarza był Petrarca, który przekazał Karolowi kolekcję starożytnych monet z wizerunkami klasycznych cesarzy”, opowiada Rosser. „Rozmowy pomiędzy tymi dwiema postaciami musiały być fascynujące, ponieważ cesarz z Zachodu radził się humanisty w kwestii powiązania pomiędzy ikonografią, władzą i odpowiedzialnością”. Pozostało mało kamieni szlachetnych, które można bezsprzecznie powiązać z Karolem IV i mają one niewielkie rozmiary. A jednak Rosser uważa, że Ciulisová wykazała, dlaczego te wyjątkowe przedmioty zasługują na szczególną uwagę. „Mogą nam one sporo powiedzieć na temat historii Europy”, stwierdza Rosser. „To Europa, która przekracza granice narodowe i czerpie inspiracje kulturowe z rozległych zasobów zarówno chrześcijaństwa, jak i klasycznej historii”.

Słowa kluczowe

POMOC, Czechy, kulturowy, historia, Karol IV, średniowiecze, średniowieczny, kamienie szlachetne

Znajdź inne artykuły w tej samej dziedzinie zastosowania