W poszukiwaniu terapii dla nieleczonych tętniaków mózgu
Niepęknięty tętniak wewnątrzczaszkowy (IA) powstaje, gdy w naczyniu krwionośnym w mózgu tworzy się miejscowe wybrzuszenie. Pęknięcie osłabionych ścian naczyń krwionośnych w tym miejscu może spowodować zagrażające życiu krwawienie, które może prowadzić do udaru, uszkodzenia mózgu, a nawet śmierci. „Nie ma dostępnych leków na tę chorobę” — mówi koordynator projektu Damocles Yacine Boulaftali(odnośnik otworzy się w nowym oknie) (strona w języku francuskim) z Inserm(odnośnik otworzy się w nowym oknie) we Francji. „Jedynym sposobem leczenia IA jest operacja, ale wiąże się ona z dużym ryzykiem”.
Płytki krwi oraz powstawanie i pękanie IA
Decyzja o przeprowadzeniu operacji nie jest podejmowana pochopnie i zależy od wielu czynników. W przypadku niektórych pacjentów rozmiar, ułożenie i lokalizacja IA sprawiają, że operacja jest prawie niemożliwa, a potencjalne ryzyko przewyższa korzyści. „W takim przypadku często podejmowana jest decyzja o monitorowaniu IA w obecnej formie” — dodaje Boulaftali. „To sprawia, że pacjenci czują się, jakby mieli w głowie bombę, która może wybuchnąć w każdej chwili. Może to być bardzo stresujące”. Projekt Damocles, wspierany przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych(odnośnik otworzy się w nowym oknie) (ERBN), miał na celu znalezienie nowych rozwiązań dla pacjentów z nieoperacyjnymi IA. Punktem wyjścia było zidentyfikowanie kluczowych czynników, które mogą wywołać pęknięcie. „Wiemy, że te czynniki wyzwalające obejmują stan zapalny, enzymy trawiące ściany naczyń krwionośnych i zakrzepicę (tj. zakrzep w tętniaku)” — zauważa Boulaftali. „Płytki krwi (komórki krwi, które pomagają tworzyć skrzepy krwi) są głównym składnikiem zakrzepicy. To, czego w pełni nie rozumiemy, to rola, jaką odgrywają w tworzeniu i zrywaniu IA”.
Nieinwazyjne śledzenie postępu choroby
Aby znaleźć odpowiedź na to zagadnienie, projekt Damocles zgromadził ekspertów w dziedzinie chirurgii nerwowo-naczyniowej, biologii naczyniowej i hemostazy (tj. krzepnięcia krwi). „Dzięki grantowi ERBN mogłem również zbudować zespół, w skład którego wchodził jeden postdoc, dwóch doktorantów i różni stażyści, którzy pracowali w naszym laboratorium” — mówi Boulaftali. Zespół projektowy badał powstawanie i pękanie tętniaków u myszy, aby zidentyfikować receptory płytek krwi odpowiedzialne za funkcje takie jak krzepnięcie. Naukowcy przyjrzeli się danym z osocza krwi pacjentów z tętniakami mózgu, co pomogło potwierdzić, że płytki krwi rzeczywiście odgrywają pewną rolę w IA. „Opracowaliśmy również narzędzia i procesy obrazowania do monitorowania rozwoju tętniaków mózgu” — wyjaśnia Boulaftali. Umożliwiło to zespołowi nieinwazyjne śledzenie postępu choroby w modelach przedklinicznych. Techniki te mogą okazać się przydatne w monitorowaniu ewentualnych terapii nieoperacyjnego IA.
Terapie ukierunkowane na nieoperacyjne tętniaki
Kluczowym przełomem była identyfikacja i opatentowanie dwóch cząsteczek, które mogą blokować niektóre receptory płytek krwi i odgrywać rolę w zapobieganiu pękaniu tętniaków mózgu. Boulaftali i jego zespół są obecnie w trakcie walidacji tej pracy w ramach kolejnego projektu ERBN zatytułowanego INTERRUPT. „Teraz musimy odpowiedzieć sobie, czy możemy zablokować te receptory i co to oznacza pod względem pęknięcia IA” — zauważa. „Ponadto zidentyfikowane przez nas cząsteczki mogą być ukierunkowane na wiele rzeczy w organizmie. Musimy znaleźć sposoby dostarczania ich lokalnie, bezpośrednio do tętniaka mózgu”. Praca ta może otworzyć drzwi do potencjalnych nowych terapii ukierunkowanych na nieoperacyjne tętniaki, a także nieinwazyjnych narzędzi do monitorowania leczenia. „Przed nami jeszcze długa droga, ale położyliśmy podwaliny pod działania terapeutyczne” — dodaje Boulaftali.
