Partycypacyjne badania naukowe napędzają ochronę genetyczną roślin strączkowych
Rośliny strączkowe — takie jak fasola, soczewica, ciecierzyca i groch — są zdrowym źródłem białka pochodzenia roślinnego do spożycia przez ludzi. Są również kamieniem węgielnym zrównoważonego rolnictwa, a ich zdolność wiązania azotu poprawia zdrowie gleby i zmniejsza zapotrzebowanie na wymagające nakładów energii nawozy i pestycydy. Ponadto wspomagają różnorodność biologiczną, a ich zmienność gatunkowa, kwiaty i struktury roślin wspierają zapylacze i ogólny stan ekosystemu. Zwiększenie wewnętrznej produkcji białek roślinnych jest kluczowym celem UE, jak stwierdzono w Wizji dla rolnictwa i żywności(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Sześcioletni, finansowany ze środków UE projekt INCREASE(odnośnik otworzy się w nowym oknie), kończący się w kwietniu 2026 r., skupił się na poprawie ochrony, charakterystyki i wykorzystania europejskich zasobów genetycznych roślin strączkowych, w szczególności ciecierzycy, fasoli zwyczajnej, soczewicy i łubinu.
Zasoby genetyczne roślin strączkowych: dane, narzędzia, technologie i materiały roślinne
Projekt INCREASE opracował innowacyjne rozwiązania w zakresie zarządzania danymi, w tym „złote standardy” udostępniania i integracji danych ze zdecentralizowanych do centralnych infrastruktur. Gromadzenie zdecentralizowanych danych, wspierane przez jasne metodologie i najlepsze praktyki, zwiększyło wartość i efektywne wykorzystanie nowych informacji, dodatkowo wzmocnionych przez przyjazne dla użytkownika narzędzia wizualizacyjne. Ponadto „inteligentne kolekcje” — zagnieżdżone podstawowe kolekcje plazmy zarodkowej o różnych rozmiarach — uchwyciły pełną różnorodność genetyczną każdej uprawy i poprawiły dostępność na potrzeby badań, hodowli i zrównoważonego użytkowania. „Przyjęcie zaawansowanych technologii genotypowania i fenotypowania w połączeniu ze sztuczną inteligencją umożliwiło naukowcom lepszą identyfikację i scharakteryzowanie cech o największym znaczeniu dla użytkowników” — wyjaśnia koordynator projektu INCREASE, Roberto Papa z Uniwersytetu Politechnicznego w Marchii(odnośnik otworzy się w nowym oknie) we Włoszech. Co więcej, technologie te doprowadziły do powstania nowej wiedzy i możliwości, takich jak odkrywanie genów lub przewidywanie genomu, które można łatwo osiągnąć za pomocą internetowego narzędzia do wyszukiwania i wizualizacji w celu zidentyfikowania odpowiednich źródeł plazmy zarodkowej. Wreszcie zaangażowanie pozaeuropejskich partnerów i organizacji międzynarodowych rozszerzyło zakres i zasięg projektu INCREASE, jednocześnie zwiększając korzyści dla europejskich użytkowników, w tym integrację istniejących międzynarodowych danych i zasobów genetycznych z bazami danych.
Główna nagroda UE w dziedzinie nauki obywatelskiej w 2024 r.
Eksperyment nauki obywatelskiej(odnośnik otworzy się w nowym oknie) (CSE) zaangażował społeczeństwo (np. obywateli, szkoły, rolników, stowarzyszenia) w doświadczenia naukowe na dużą skalę, w których do grudnia 2025 r. wzięło udział ponad 26 000 uczestników. „Dzięki zdecentralizowanemu podejściu do ochrony, obywatele uczestniczą w ochronie i ocenie zasobów genetycznych roślin strączkowych z banków genów, zazwyczaj dostępnych tylko dla ekspertów” — zauważa Papa. Uczestnicy otrzymali zestawy nasion z losową kombinacją sześciu odmian fasoli zwyczajnej (w eksperymencie wykorzystano ponad 1100 odmian) i linii kontrolnej. Aplikacja nauki obywatelskiej(odnośnik otworzy się w nowym oknie) „INCREASE CSA” prowadzi ich przez sezon wegetacyjny i umożliwia przesyłanie informacji, takich jak czas kwitnienia i rozmiar nasion, zdjęcia cech roślin i zdjęcia potraw przygotowanych z zebranej fasoli. Pozwala również użytkownikom wyszukiwać określone cechy i prosić o ziarna od innych obywateli UE, co promuje wymianę nasion, partycypacyjne zarządzanie różnorodnością biologiczną i zdecentralizowaną ochronę. „System oparty na blockchainie w aplikacji działa jako legalne i identyfikowalne cyfrowo ramy, integrując analizę obrazu i sztuczną inteligencję. Wspiera bezpieczną wymianę danych i plazmy zarodkowej oraz zgodność prawną ze Standardową umową o transferze materiału zgodną z Międzynarodowym Traktatem Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa o Zasobach Genetycznych Roślin dla Wyżywienia i Rolnictwa” — dodaje Papa. Projekt INCREASE zdobył prestiżową główną nagrodę UE w dziedzinie nauki obywatelskiej w 2024 r.(odnośnik otworzy się w nowym oknie) za znaczący wkład w budowanie bardziej integracyjnego, zrównoważonego społeczeństwa europejskiego i poszerzanie wiedzy naukowej poprzez udział obywateli. Projekt INCREASE i jego naukowcy-obywatele osiągnęli skokową zmianę w europejskich wysiłkach na rzecz ochrony roślin strączkowych i utorowali drogę do identyfikacji nowych odmian odpornych na zmiany klimatu, wspierając bezpieczeństwo żywnościowe i zdrowsze systemy żywnościowe.
