Jak rdzenne społeczności zmieniły się ze „znikających ludów" w globalnych graczy
Ludność rdzenna przez wiele lat pozostawała niezrozumiana. Przez większość XX wieku wielu antropologów uważało, że rdzenne społeczeństwa zanikają — było to błędne założenie wynikające z przestarzałego, kolonialnego światopoglądu. „Działania misyjne, kolonializm, nauka i kapitalizm, które współpracowały ze sobą przez wieki w skali globalnej, na wiele sposobów opierały się na założeniu, że tak zwane gorsze społeczeństwa muszą zasymilować się z dominującymi siłami, aby móc przetrwać” — wyjaśnia Philipp Schorch, profesor antropologii muzealnej na Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium. Jednak prawie dwie dekady po przyjęciu Deklaracji Narodów Zjednoczonych w sprawie praw ludów tubylczych przedstawiciele ludności rdzennej są dziś obecni w głównych inicjatywach globalnych, w tym w Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu i Forum Humboldtów w Berlinie. Rdzenna wiedza jest również coraz częściej wykorzystywana w świecie nauki, aby pomóc w radzeniu sobie z globalnymi wyzwaniami. W ramach projektu IndiGen(odnośnik otworzy się w nowym oknie), który został sfinansowany przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych(odnośnik otworzy się w nowym oknie), naukowcy zbadali drogę rdzennej ludności od postrzegania jej jako podupadających społeczeństw do głównych graczy na światowej scenie. Poprzez multidyscyplinarną analizę obejmującą wiele dziedzin, projekt dążył do rozwikłania różnych międzynarodowych powiązań, które ukształtowały ten pogląd, i zbadania, w jaki sposób można go przedefiniować na przyszłość. „Wielu rdzennym mieszkańcom zawsze udawało się adoptować i dostosowywać, ale bez utraty tożsamości i poczucia własnego «ja»” – mówi Schorch. „W naszym projekcie umożliwiliśmy opowiedzenie takich rdzennych historii o odporności, elastyczności i kreatywności. W czasach, gdy potrzebne są alternatywne sposoby poznania i bycia, takie historie mają globalne znaczenie” — dodaje.
Odkrywanie tak zwanego renesansu rdzennych kultur
Projekt IndiGen dążył do ujęcia globalnej wiedzy i lokalnego doświadczenia we wspólne ramy, aby zidentyfikować historyczne momenty i procesy, które ukształtowały dyskursy w antropologii i innych naukach. Obejmowało to wspólne badanie sposobów, w jakie rdzenni mieszkańcy przyjmują zewnętrzne poglądy na swój temat. Zbadano również, poprzez badania, filmy i wystawy, elementy ciągłości i zmiany leżące u podstaw obecności rdzennej ludności. „Nasz projekt mocno opierał się na współpracy, angażując rdzennych i nierdzennych artystów, kuratorów, filmowców i naukowców z obu Ameryk, Pacyfiku i Europy, aby zarówno zbadać, jak i wyrazić, co oznacza bycie ludnością rdzenną w XXI wieku” — wyjaśnia Schorch. „W ten sposób przemierzyliśmy dyscypliny sztuki, filmu, historii, antropologii i muzeologii”.
Dokumentowanie radykalnej zmiany wiedzy
Schorch zauważa, że współpraca w wielu lokalizacjach była kluczem do sukcesu projektu, który był kontynuowany nawet podczas pandemii COVID-19. „Sposób, w jaki pracowaliśmy, i międzykulturowa wiedza, którą wypracowaliśmy, są widoczne w naszych publikacjach, filmach i wystawach” — dodaje. Jak mówi Schorch, dzięki stworzeniu prac w tak wielu środkach wyrazu, projekt był w stanie dotrzeć do znacznie szerszej publiczności niż czysto akademickie badania, chociaż podkreśla znaczenie tego również w zmianie ogólnej narracji. „Umożliwienie rdzennym mieszkańcom interwencji w kontekstach europejskich pociągnęło za sobą radykalną zmianę w wiedzy w porównaniu z początkowymi kontekstami: misyjnym, kolonializmu, nauki i kapitalizmu, które przed wiekami splątały ze sobą różne światy” — zauważa.
Ciągły obieg rdzennych historii
Naukowcy oczekują, że wyniki ich pracy, w tym publikacje, filmy i katalogi wystaw, będą nadal podróżować i krążyć po całym świecie dzięki otwartemu dostępowi. W tym i przyszłym roku ukaże się kilka kluczowych publikacji, a Schorch będzie nadal prowadził kilka powiązanych projektów. „To również pozwoli generować i rozpowszechniać wiedzę, która ma na celu skłonienie ludzi do przemyśleń i zmiany” — podsumowuje. „Biorąc pod uwagę stan świata, jest to bardzo, bardzo potrzebne”.
